dinsdag 19 april 2016

De jachtscène wordt eenmaal per jaar in het zonnetje gezet

De jachtscène wordt eenmaal per jaar in het zonnetje gezet. Door het hoge raam van de middelste kapel van de kooromgang vindt het zonlicht zijn weg. Het is nog vroeg in de morgen als het derde paneel van de koorbanken wordt beschenen. Daarop vinden we de ontmoeting van St. Hubert met het hert uitgebeeld. Deze legende speelt een belangrijke rol in de geschiedenis van de basiliek. De uitlijning op de dag van de zomerzonnewende is bijzonder. Het is duidelijk dat de plaats van het paneel niet willekeurig is gekozen. Het spel van het zonlicht is ingenieus geconstrueerd en pas later ontdekt. Een foto van dit moment vind je onderaan deze webpagina


Het tafereel van de ontmoeting van St. Hubert met het hert

De tekening op het informatiebord geeft de oriëntatie van de basiliek aan. Op 21 juni komt de zon bijna in het noord-oosten op. Het zonlicht kan dan om 8 over 6 vanuit het bovenste raam van de middelste kapel via het hoofdaltaar op de koorbank aan de rechterkant vallen. 


De zon komt op 21 juni bijna in het noord-oosten op


De rode en groene lijnen geven de zonnestanden op 5 augustus, 3 november en 5 februari weer 


Deze ster op de vloer geeft het kruispunt van de lijnen aan


Tot slot gingen we op zoek naar de twintig zonnen en manen


We vonden ze boven in het koor, maar ook op ooghoogte


De verdeling 12 - 8 roept niets in me op


Gewoon maar van genieten dan



maandag 18 april 2016

Dat hert droeg een lichtend kruis tussen zijn gewei

Op zoek naar het vingerlabyrint kwamen we terecht in St. Hubert. Niet dat we het daar vonden, want de plaatsnaam in het boek was niet correct. Maar evengoed was het leuk. Overal waar je komt word je herinnerd aan de legende van Sint Hubert, die tijdens de jacht op een hert 'met een lichtend kruis tussen het gewei' stuitte. Het dier raadde hem dringend aan zich te bekeren tot het geloof. Zo niet, dan zou hij 'terstond ter helle dalen' (1). Het tafereel van de ontmoeting vinden we op diverse plekken terug. In de vorm van een standbeeld wacht het hert ons op bij binnenkomst in het stadje. Tussen de twee torens van de basiliek is het jachttafereel afgebeeld, en binnen vinden we de scène terug op een schilderij en gebeeldhouwd in de koorbank. De basiliek was gedeeltelijk toegankelijk. Er vond een restauratie plaats in de omgang van het koor en de zijschepen. Dan kan je dingen missen :-). Want ergens in dat onbereikbare gedeelte moet de afgehouwen boomstam staan waarin een ijzeren kruis met een hertenkop gevonden is (2) . De boom maakte ooit deel uit van de pelgrimsroute naar St. Hubert. Ik denk dat ik er een glimp van gezien heb op weg naar de crypte. Maar ja, je kunt niet alles hebben en soms moet je het doen met informatie achteraf. 

De dag van de heiligverklaring van St. Hubert is 3 november. In combinatie met de verschijning van het hert doet het me denken aan Keltische tijden (3). Als een van de oudste dieren staat het symbool voor een boodschapper uit de Andere Wereld. Het begeleidde de zielen door de duisternis. Er is een link met vruchtbaarheid en vernieuwing, maar ook met strijders en de jacht (4). Sinds oude tijden gingen mensen in dans en ceremonie als reebok verkleed. In Yorkshire zijn reebokschedels opgegraven, compleet met gewei (5). Maar het hertengewei is ook de hoofdtooi van de Keltische God Cernunnos (6). De datum van heiligverklaring valt samen met het Keltische feest Samhain. Dat feest werd gevierd rond 1 november en duurde 3 dagen (7). De kerk viert op deze dagen Allerzielen (2 november) en Allerheiligen (3 november). Dat hert, speelt het met het kruis tussen het gewei een bemiddelende rol tussen de oude Keltische traditie en het Christendom?


Het hert zelf wacht ons in de vorm van een standbeeld op bij binnenkomst in het stadje


Tussen de twee torens van de basiliek is het jachttafereel uitgebeeld


Boven het hert, waarbij het gewei mist, hangt een klein kruisje


Boven de koorbanken

 

Het jachttafereel op het schilderij


Gebeeldhouwd op de koorbank

Sint Hubert werd patroonheilige van de jacht en mensen werden op een wonderlijke manier genezen van hondsdolheid. Bij het altaar aan hem gewijd is de schrijn met de stola te zien, die hem door een engel aangereikt werd. De dag van zijn heiligverklaring is 3 november. 


Het altaar van St. Hubert


De schrijn waarin de stola wordt bewaard

Het oudste kapelletje van het land van St. Hubert staat in de buurt van de plek waar het wonder van de bekering plaats vond. Daar vinden we naast het bekende tafereel rijen wapenschilden van adellijke Europese jagers aan de muur. Om het te bereiken moeten we levensgevaarlijke capriolen uithalen en dat willen we niet herhalen. Het kruisbeeld dat de exacte plaats aanduidt, hebben we niet meer gezocht, alhoewel het er vlak bij moet staan. 


Het kapelletje in de buurt, waar het wonder plaatsvond (1904)


Het oorspronkelijke kapelletje gewijd aan St. Catherine (1135)



(1) Legende o.a in VVV brochure St. Hubert blz. 20
(2) Bron foto eerste blad artikel
(3) Musée des Celtes, Place Communicale, 1 B-6800 Libramont
(4) Hert: Het Dierenorakel der Druïden, Keltische Symbolen
(5) Yorkshire: bron
(6) Cernunnos: wikipedia
(7) Samhain: Celtic Britain


zaterdag 16 april 2016

In de donkere crypte troont de Madonna

Aan het eind van de VIIe eeuw werd de abdij in St. Hubert (1) gesticht op initiatief van Pepijn van Herstal en zijn echtgenote Plectrudis. Zij was het die met haar gezelschap besloot te rusten bij de bron, waar ze de hemelse boodschap ontving om deze te laten bouwen (zie eerdere blog). Van de oorspronkelijke abdijkerk is de crypte bewaard gebleven (2). Voorzichtig volg ik de traptreden naar beneden. Mijn ogen moeten even wennen aan het duister, want de ruimte is niet verlicht.  Door een raam in de absis valt licht uit de basiliek op een Madonna met kind. Ze heeft haar zoon op schoot en allebei kijken ze recht vooruit. Toch lijkt ze van recentere datum. Het kind zit iets verschoven naar links en de handen van de Madonna zijn niet buiten verhouding. Geen Zwarte Madonna dus, maar wel gemaakt naar oud Romaans model. Ze wordt 'Sedes Sapientiae' genoemd (betekenis: Maria als Zetel der Wijsheid). In de donkere crypte hangt vandaag een bijna mystieke sfeer.


In de donkere crypte hangt een bijna mystieke sfeer 


Madonna met kind in Romaanse stijl

Als we de dag erna de crypte opnieuw bezoeken, is de ruimte verlicht. Toerist-vriendelijk, dat wel, maar een stuk minder magisch. Behalve voor de Madonna hebben we nu ook aandacht voor de vloer en de pilaren. De oorspronkelijke vloer heeft bestaan uit geglazuurde tegels in de kleuren geel, groen, zwart en bruin. Die tegeltjes zijn voor een groot deel meegenomen door pelgrims. Twee pilaren versierd met ruiten markeren de weg naar de apsis. Alsof je door een poort de ruimte van de Madonna mag betreden. Of herinneren ze ons aan de plek waar het lichaam van St. Hubertus tot oktober 1568 aan de gelovigen getoond werd? Na de Franse Revolutie is het niet meer teruggevonden. Die twee pilaren met versieringen: hebben ze ons iets te vertellen?


Twee van de pilaren zijn versierd met ruiten


Crypte basiliek St. Hubert

Tijdens een bezoek aan Rochefort vinden we eveneens een Sedes Sapientiae, maar dan in steen, in de kerk van Notre Dame de la Visitation. Op zoek naar de naam van de kerk kom ik op een site over de abdij van Rochefort. Daar vind ik een foto van het labyrint van de betreffende abdijkerk. Wat zou ik die graag bezoeken. Maar dat zal niet zo makkelijk gaan vrees ik. De abdij zelf is niet opengesteld voor publiek. Je kan er wel in retraite. De kerk is alleen toegankelijk tijdens de diensten. Dus je weet maar nooit :-).



(1) St. Hubert heette toen Andain. De abdij werd gesticht op de resten van Romeinse ruïnes.
(2) Brochure VVV: De abdijkerk werd in 1525 door brand verwoest, waarna het gebouw vergroot werd door het langer en breder te maken. De crypte heeft een herinrichting ondergaan, maar een bewaard gebleven stuk gemetselde muur hoort waarschijnlijk tot de oude crypte, die in 1081 gewijd werd.


maandag 11 april 2016

Op zoek naar het vingerlabyrint

'In het Belgische dorp St. Hubert is een klassiek labyrint te vinden in de buitenmuur van de kerk' staat er onder de foto van het boek dat ik doorblader in de boekhandel. Leuk! Ik ben dol op plaatsen met een verhaal en er staat nog een kort reisje in de planning. In het kader 'niet denken maar doen' reserveer ik voor 2 nachten logies in de nabijheid van St. Hubert. Daarna ga ik me oriënteren. Ik ben een ster in het omkeren van de volgorde :-). In St. Hubert staat een basiliek, maar nergens lees ik iets over een toren met een vingerlabyrint. Toch weet ik zeker dat ik me niet vergis, want ik heb een foto genomen van de betreffende bladzijde. Na wat zoeken wordt de situatie duidelijk. In het boek 'De Oude Wijsheid van Cois Geysen'  is een hoofdstuk gewijd aan het labyrint op de toren van de St. Hubertuskerk in St.-Huibrechts-Hern. En dit stadje ligt heel ergens anders. Voorzichtig breng ik het onderwerp ter sprake en liefjes constateert Man dat dit me vaker overkomt. De afstand tussen beide plaatsen is iets minder dan 150 kilometer. Deze keer dan maar overslaan is de eerste gedachte. Maar na een paar heerlijke dagen in St. Hubert doen we op de thuisreis alsnog de kerktoren-met-labyrint aan. Gelukkig is het aangebracht op de buitenkant, want hoewel een welkomsbord ons vriendelijk uitnodigt om het kerkje te bezoeken, is de deur stevig gesloten. Het labyrint kun je niet met je vinger meer 'aflopen'. Het is beschadigd en incompleet, maar getuigt van oude tijden. In het blogje over het labyrint van Hern lees ik dat er ook sprake (geweest) is van een bron, destijds ongedoopt tot St. Hubertusbron. Ook hier vinden we dus de combinatie kerk en bron (zie eerdere blog). Zou er ook een boom hebben gestaan?




De St. Hubertuskerk in St.-Huibrechts-Hern



Het vingerlabyrint op de kerktoren


Je kan het niet meer met je vinger 'lopen'


Het moderne schip tussen de toren en het koor

zondag 10 april 2016

Maar ook dichtbij huis vinden we het oude thema terug

Nog geen twee weken geleden bezochten we de basiliek in het Belgische stadje St. Hubert. Eerder stond er op die plaats een abdij. En nog eerder is er in de verhalen sprake van een bos met een fontein. Er bestaat een wonderlijk verhaal om de bouw van deze abdij te verklaren. Een dame die met haar gezelschap op weg naar huis is, onderbreekt de reis om uit te rusten bij een fontein in het Ardense bos. Daar komt een bericht uit de hemel vallen met de boodschap dat er een abdij op deze plaats gevestigd moet worden (1). Bij de fontein werd dus op grond van een hemelse aanwijzing een abdij gesticht, en op de fundamenten ervan is later de basiliek van St. Hubert gebouwd. Die fontein is er nog steeds en werd eeuwenlang door de monniken onderhouden (2).  


Hubertusfontein op de Place de l'Abbaye

Op de terugreis bezoeken we de Onze-Lieve-Vrouwkapel van l'Hommal, waarvan de brochure vermeldt dat het een belangrijke bedevaartsplaats is met een miraculeuse bron voor de ogen (3). Het is wat zoeken voor we het gevonden hebben, maar een-klein-kruisje-dat-we-net-niet-over-het-hoofd-zien wijst ons uiteindelijk de weg. Het kapelletje is dag dat we er zijn gesloten, maar aan de voorkant vinden we bankjes en de bron is toegankelijk. Het informatiebord geeft verrassende informatie. Op deze plaats heeft in vroegere tijden een boom gestaan, met een Maria beeld erin. De mensen bezochten de plaats om haar te vereren. Het informatiebord vermeldt dat de boom is omgevallen en dat er daarom een kapel op de plaats van de boom is gebouwd. Een bijzondere plek dus, met het bekende thema van de boom en het kapelletje (4). Bij dat omvallen heb ik mijn vraagtekens, al is het is natuurlijk niet onmogelijk. Het ziet er naar uit de de plek gekerstend is. Gesloten of niet, het kapelletje was alleen om het verhaal al een bezoek waard (5).



De Onze-Lieve-Vrouwkapel te l'Hommal


Op de plek van de kapel heeft ooit een boom met een Mariabeeld gestaan


Nadat de boom is omgevallen is er op deze plek een kapelletje geplaatst


Links van de kapel vinden we de geneeskrachtige bron

Maar ook dichtbij huis vinden we het verhaal van de boom, de kerk en de bron terug. In Dordrecht is de Grote of Onze-Lieve-Vrouwenkerk gebouwd bij de bron van de Heilige Sura. De stichtingslegende is op een muur bij het orgel afgebeeld (6,7). Vroom als ze was ging Sura dagelijks bidden bij een Mariabeeldje, dat in een boom aan de oever van het riviertje de Thuredrecht hing. Van een engel krijgt ze de opdracht om een kerk te laten bouwen ter ere van de Maagd Maria. Elke dag vindt ze drie muntstukken in haar buidel om drie werklieden te kunnen betalen. Omdat deze denken dat ze erg rijk is, wordt ze vermoord. Sura herleeft en op de plaats van haar opstanding ontstaat er een bron, die later geneeskrachtig blijkt te zijn. Over de bron wordt een kapelletje gebouwd, waarvan de fundering in de bestrating is teruggebracht. Gelukkig werd ik bij mijn zoektocht geholpen door een erg aardige gids, die me wees waar ik de muurschildering en het beeld op de kerkbank kon vinden. Want een beetje verstopt is die schildering wel :-).


Heilige Sura op de hoek van de Noorderkerkbank.


Afbeelding van de stichtingslegende van de Grote Kerk in Dordrecht


Verhaal van de de bouw van de kerk


Dichtgemetselde deur naar het kapelletje



In de fundering zijn de contouren van het kapelletje aangebracht

Aan het eind van ons bezoek vraag ik bij de informatiebalie om een brochure of boekje over de Heilige Sura. De dame kijkt me net niet verontwaardigd aan. Nee, dat is er niet. Misschien ook een beetje dom om ernaar te vragen. Loop ik door zo'n prachtige, oude kerk en vraag ik om informatie over een niet erkende Heilige. Een attente medewerkster schiet me te hulp en tovert een kaart met afbeelding en verhaal tevoorschijn. Heb ik toch wat om mee naar huis te nemen :-).


Bronnen
(1) Stichtingslegende abdij
(2) Hubertusfontein op de Place de l'Abbay (brochure blz.19)
(3) Brochure blz. 18
(4) Zie eerdere blog over het kapelletje van de heilige eik
(5) Website Onze-Lieve-Vrouwkapel l'Hommal
(6) Website informatie heilige Sura
(7) Schildering door Herman A. van Duinen in 1992.
Meer informatie: Sura van Dordrecht, Sint Surakapel