Op naar Oosterland en door naar Hippolytushoef

Door Joke Visker - 8/08/2019

Tijdens de voorbereiding voor het bezoek aan de kapel in Keins herinner ik me plotseling dat ik ergens gelezen heb over een nog krachtiger punt dat op dezelfde leylijn zou liggen. Zo kom ik terecht in Oosterland waar ik moet zoeken in de buurt van de oude Michaels kerk. We rijden dwars door Noord-Holland van het ene krachtpunt naar het andere...

De kerk in Oosterland

De kerk in Oosterland kan bogen op een hoge ouderdom en zou al in de elfde eeuw gebouwd zijn. Het is zelfs het oudste gebouw op Wieringen. Al in de negende eeuw moet er een houten kerkje gestaan hebben op de plaats van de huidige kerk.
Dat de geschiedenis niet helemaal in pais en vree verliep wordt duidelijk uit een opschrift van een van de wandborden: 'Ontwijdt door de Heidensche Noormannen'. Die kwamen in de negende eeuw naar Wieringen. Was dat ten tijde van het houten kerkje? Het bord hangt aan de linkerkant van het schip tegen de muur bij het koor. De foto is een beetje mislukt vanwege de schuine hoek, maar de tekst is gelukkig net leesbaar als je weet wat er staat (de twee regels boven de streep).



Aartsengel Michaël

Dat de kerk gewijd is aan Sint Michaël, wijst eveneens op een zeer hoge ouderdom. Michael wordt vaak vereerd op hoge plaatsen, denk maar aan Le Mont Saint Michel in Frankrijk. Het plateau van Oosterland zelf  ligt zo'n 5 meter boven NAP. De kerk met het kerkhof liggen op deze verhoging op een terp.
Bij binnenkomst kan je niet om de grote schildering van de aartsengel Michaël heen. Als je naar boven kijkt tenminste. De grote engel tegen de zoldering is indrukwekkend om te zien. Met name als je kijkt vanaf het koor krijg je het geheel in beeld zoals bedoeld denk ik. Dan zijn ook de ogenschijnlijk grote voeten in verhouding.



Beschermengel van de kerk: Michaël

Het koor

Het koor is in 1828 verwijderd in de nasleep van de Reformatie. Het schip werd vervolgens afgesloten met een dichte muur. Ik heb dat vaker gezien in voormalige rooms-katholieke kerken. Koren raken in onbruik, worden afgebroken of krijgen een alternatieve bestemming. In de Sint Pieterskerk te Utrecht heeft het zelfs gediend als kosterswoning. Wel lekker dichtbij natuurlijk :-).
Inmiddels is het koor in de Michaëlskerk weer teruggeplaatst op de oorspronkelijke fundering van zwerfkeien. Het is met zorg gereconstrueerd.
Staande in het midden ervan kijk ik de engel recht in het gezicht en ervaar ik een bijzondere energie. 
Tegen de Oostwand hangt een schild van de Vikingen (met uitleg erbij op papier). Dat deze hier geweest zijn dat weten we al van het tekstbord. Deze 'heidense Noormannen' hebben de kerk in 866 ontwijdt.


Vikingenschild aan de muur

Zeemeerminnen

Boven de nis in het koor waar de miskelk gestaan moet hebben sieren twee zeemeerminnen de boog. Ze intrigeren me. Meerminnen in kerken zijn geen alledaagse beelden. Ooit vond ik een grafsteen in de kerk van Breda (nu ik daar nog wat nauwkeuriger naar kijk zie ik trouwens dat het daar zeemeermannen zijn...).
In de Sint Nicolaaskerk in Broek in Waterland staan drie zeemeerminnen afgebeeld op de deksel van een geldkist. Met een dubbele staart nog wel! 
Over de betekenis van de zeemeerminnen boven de nis is weinig te vinden. Ze komen voor in het wapen van Wieringermeer, maar dat is als uitleg net even te kort door de bocht. We zijn hier namelijk op Wieringen. En de flesjes met kruidenbitter die ik in een etalage zie -ook al met een dubbele staart - helpen me ook niet echt. Het lijkt me een drankje met een knipoog naar de zee :-).


Zeemeerminnen boven een nis bij het koor  


Zeemeerminnen op het deksel van een geldkist in de Sint Nicolaaskerk in Broek in Waterland 
 Foto (waarvoor dank) en artikel van Ineke Bergman op de site van Pan Sophia (link).


Zeemeermannen in de kerk van Breda          Kruidenbitter met een knipoog naar de zee

De crypte

Tijdens de restauratie in de negentiger jaren zijn de resten van een crypte gevonden. En daar was iets bijzonders mee. Want de fundering ervan bestond uit een dikke laag zwerfkeien. Zo onnodig dik, dat er gedacht wordt aan de vloer van een oudere kerk. Dan zou de crypte dus mogelijk gebouwd zijn op een voor-christelijk heiligdom (*). Inmiddels is deze gereconstrueerd.
Ga je hier op de plek onder het midden van het koor staan, dan voel je eenzelfde verhoogde energie.
In de crypte wordt ook een oude altaarsteen bewaard, die na de laatste restauratie aan de kerk geschonken is. Hier is een afbeelding op te vinden van de aartsengel Michaël, die voor de zichtbaarheid wat bijgekleurd is door de schenker. Het geheel ziet er uit als een vredestafereel.
Naast de naam is een jaartal in Romeinse cijfers gegrift: MCXV.  Tenzij ik de X moet lezen als een K, maar dat lijkt me niet logisch. Deze steen heeft eerder in de bovenkerk gestaan bij de vroegere noorder ingang. Ik moest dus even zoeken :-).
Verder wordt hier ook een aantal oude sarcofagen, waarvan één gemetselde, bewaard.


Crypte opnieuw opgebouwd


Altaarsteen, na de laatste restauratie geschonken door de Hippolytuskerk


Twee van de vier sarcofagen die bewaard worden in de crypte

Zwerfstenen

In het kader van de waargenomen energie in het koor en de crypte vond ik het bijzonder om te lezen dat er ooit drie grote stenen in de buurt van het koor gestaan zouden hebben. Ze zouden een driehoek gevormd hebben waarbij de steen op de hoekpunt een energiepunt buiten de kerk markeert. Gedacht wordt aan een wi-heiligdom van de Vikingen. Het gaat hier om een visioen van Chris Zoet. 
De eerste twee stenen zouden aan de randen staan en een lijn vormen door het hart van het koor. De derde steen buiten de kerk zou iets ten zuid-oosten buiten het koor hebben gestaan. Daar vind ik ook een krachtpunt.
Op zoek naar de stenen vind ik het eerste duo zoals vermeld bij de toren. De derde zou te vinden zijn in Westerklief. Deze laatste is beroemd om zijn verhalen en legendes in de streek, maar staat dus verder van huis. Er zijn veel zwerfstenen in de buurt wordt me verteld. Hoe dan ook is dit de plaats waarbinnen ik een duidelijke energie waarneem tijdens dit bezoek. Volgens de theorie zou je overigens het krachtpunt in het midden van de driehoek moeten zoeken. Dat zou dan in het achterste deel van het koor moeten zijn. En dat kan kloppen. Ik stel het visioen niet ter discussie. Mijn waarneming klopt met de plaats, misschien moet mijn ratio zich er verder niet mee bemoeien :-). 


Zwerfstenen schuin voor de toren

Hippolytushoef

We brengen nog een onverwacht en ongepland bezoek aan Hippolytushoef. De kerk daar is gebouwd op een hoogte en stamt uit de middeleeuwen. De naamgever is kerkvader Hippolytus. Er is veel energie gestoken in verschillende restauraties. Zo is er gewerkt met een mooie donkere kleur rood en een zelfde blauwe kleur als op het plafond van de kerk in Oosterland. De kerk voelt voor mij koesterend aan. Van de oorspronkelijke Romaanse kerk is nauwelijks iets terug te vinden.  Hier wordt het achterste deel van het koor gebruikt als stilte-ruimte.
We stappen binnen na afloop van een kerkdienst en mogen even rondkijken. Toelopend op het middelste gedeelte van koor merk ik dat de energie sterk toeneemt.
In deze kerk, waar alles veranderd is, is de energie gebleven. Ik word er blij en enthousiast van. Net op tijd merk ik dat ik de aardige gastheer niet moet vermoeien met deze ervaring. Stilletjes zet ik de verkenning voort en neem zoals verwacht ook in de toren een verstilde energie waar. 
We lopen een rondje rond de kerk en staan stil bij de deuren iets ten zuid-oosten van het koor.  Terechtkomend bij de toren vind ik een krachtpunt aan de rechterkant. 
Het speelt door mijn hoofd: alles is hier veranderd, en toch is hier sprake van een heel sterk krachtpunt. Onverwacht en ongepland kom ik op een plaats die voor mij nog sterker voelt dan Keins of Oosterland. Het kan bijna niet anders of de Hippolytuskerk ligt ook op die lijn. Een nadere blik op de kaart bevestigt mijn vermoeden. Voor mij is dit de sterkste krachtplaats op de lijn Keins - Oosterland **. Als je het mij persoonlijk vraagt hè? Want wie weet zijn jouw ervaringen anders :-).


Deze kaart is een uitsnede van de kaart Leylijnen in Nederland
Met dank aan Ton van der Leeden voor het gebruik 

Tuledag

Ik sta nog even stil bij het welkomst bord voor de kerk en lees over de Tuledag. Ik kan het niet laten om even te zoeken. Het is de grote kermis lees ik hier. Een andere naam ervoor is Tulemerrekt. En Tules zijn kleine vierkante wittebroodjes. Die werden door de bakkers uitgedeeld aan de mensen. Die kreeg je uitgedeeld na een rondgang door de kerk. De kerkenraad en de magistraten waren er ook. Zij zaten in de banken. Tijdens de rondgang klonk er orgelspel. De mensen kwamen 's morgens door een zij-ingang naar binnen en verlieten die na de ronde door een deur onder de toren. Op naar de kermis :-). 






Adres

Michaelskerk: Kerkweg 22 in het Oosterland (Noord-Holland)
Hippolytuskerk: Kerkplein, Hippolytushoef, Wieringen – Hippolytushoef, Wieringen

Bronnen

Langs mystieke plekken in Noord-Holland - midden - Chris Zoet, Ton van der Leeden, Bastiaan Stok

Noten

* Verplicht bouwen op voor-christelijke heiligdommen

Onze voorouders bouwden tot 1350 hun heiligdommen bij voorkeur op krachtplaatsen. Deze plaatsen werden in principe door de kerk overgenomen en gekerstend. Het in gebruik nemen van deze 'heidense' plaatsen gebeurde in opdracht van Paus Gregorius de Grote. Tijdens het Concilie van Tours in het jaar 567 werd het vereren van stenen, bomen en bronnen verboden. In 601 verbiedt Paus Gregorius de Grote (589-604) het verder verwoesten van heilige plaatsen. Hij geeft per brief aan Melitus de opdracht om alle heidense plaatsen te integreren in het christelijk geloof ('de tempels van de heidenen niet te verwoesten maar met wij-water te besprenkelen en daarna in christelijke kerken te veranderen'). Het verbod om nog langer op voorchristelijke plaatsen te bouwen lijkt in relatie te staan met het uitbreken van de pest (rond 1350).

** Michaëlslijn

De kerken op Wieringen liggen op dezelfde leylijn als het kapelletje in Keins.
Op hun beurt maken ze deel uit van een lange leylijn die begint in Santiago de Compostella en eindigt in Archangelsk in Rusland. Zie voor meer informatie de website van Ton van der Leeden. 

Websites

De informatie op verschillende websites overlapt elkaar over het algemeen.
De meest volledige en uitgebreide is de website van Pago Wirense met een aanvulling over het visioen van Chris Zoet op deze site. Pago Wirense  
Michaëlskerk Oosterland (Wikipedia)
Le Mont Siant Michel (Wikipedia)
Restauratie kerk en toren Oosterland
Altaarsteen Michaël Oosterland
Voorgaand blog over de Kapel in Keins
Zeemeerminnen in kerk van Broek in Waterland: Sint Nicolaaskerk
Kaart Leylijnen in Nederland: Ton van der Leeden
Lekker plekje om te slapen: B&B 't Pekeltje in Medemblik


De Mariakapel in Keins

Door Joke Visker - 8/02/2019

Het Middeleeuwse beeld van Maria stond oorspronkelijk in Keins. De kapel die voor haar gebouwd is zou samen met de put op een leylijn liggen. Dat verklaart de verhalen over wonderen en geneeskrachtig water. Het is even zoeken naar het juiste adres. Met 'Westfriesedijk 2a, Schagen' breng het navigatiesysteem ons niet op de goede plek. We hebben nog zo'n 17 kilometer te gaan. Die dijk is niet helemaal uit de lucht gegrepen, want aan het begin ervan kruist deze met het adres Keins 2a, Schagen. We vinden het kapelletje vlak om de hoek bij een boerderij. Gevonden!...

Dit blog is een uitbreiding op: Eigenlijk kwam ik voor die ene Maria





Het Mariabeeld en de put

Het Mariabeeld duikt op uit het water rond het jaar 1510. Het wordt gevonden aan de Westfriesedijk bij Keins. Is ze afkomstig van een Portugees zeilschip zoals ze zeggen? Nadat het is schoongemaakt in de dichtst bijzijnde put verblijft het beeld tijdelijk in een huisje op de dijk. Tot ze in 1519 in een eigen kapelletje geplaatst wordt. Zoals dat vaker gebeurt wordt dit gebouwtje in het kader van de Reformatie verwoest en later weer opgebouwd.
In het nieuwe kapelletje komt een nieuw Mariabeeld. Daar heb ik me even het hoofd over gebroken. Het eigenlijke beeld staat toch in Hoorn? Waarom niet gekozen voor een kopie?
Na wat zoeken wordt me duidelijk dat die keuze er niet was. Maria blijkt na de verwoesting verdwenen om pas rond 1930 weer tevoorschijn te komen uit het water. Uit een sloot dit keer. Je zal haar maar tegenkomen tijdens je werkzaamheden. Vanaf dit tijdstip huist ze nog een kleine zeventig jaar bij de vinder. Pas in 1997 wordt ze door de familie in bruikleen gegeven aan het Museum in Hoorn. En dan staat de nieuwe kapel er al lang en breed. Mét een nieuwe Maria...


De middeleeuwse Maria en de moderne versie 

De wonderen zijn de wereld nog niet uit

De kapel waar het oude Mariabeeld thuishoort ligt samen met de waterput op een leylijn. Het water ervan wordt al vanaf het begin als geneeskrachtig beschouwd. Het destijds gevonden Mariabeeld is ook in deze put gereinigd. Begonnen toen de genezingen en gebedsverhoringen of had het water uit de put voor die tijd al een geneeskrachtige werking? En maakt het uit voor het verhaal?
Zowel de kapel als de put staan op een leylijn. Sta je rechts van het altaar bij het raam, dan voel je de energie heel sterk. Eigenlijk is het dan ook niet erg verwonderlijk, als je beseft dat je vanuit dat raam bijna recht op de put kijkt. Ook hier is de energie sterk aanwezig. In de kapel staat een emmer met bronwater uit de put. Niet van drinken, is het advies. Ik krijg dan zelf altijd even de neiging :-).


Rechts van het altaar is sterke energie voelbaar. De put en het altaar liggen op een rechte lijn


De put met geneeskrachtig water Maria als boegbeeld van het Portugese schip


Informatiebord bij de kapel



Adres

Mariakapel in Keins:  Keins 2a, 1741 NR Schagen. Website

Noten

Keins ligt op een lange leylijn die loopt van Santiago de Compostella naar Archangelsk.
Onderstaande kaart laat een stukje hiervan zien.
Een grotere kaart vindt je op deze site van Ton van der Leeden


Met dank voor het gebruik van deze foto aan Ton van der Leeden

Websites

https://www.rkkerkschagen.nl/mariakapel-de-keinse/
http://www.lichtoplegenden.nl/maria-van-keins/
Zie ook websites vorig blog: Eigenlijk kwam ik voor die ene Maria







Eigenlijk kwam ik voor die ene Maria

Door Joke Visker - 7/02/2019

Met familie in Hoorn is het een fluitje van een cent om daar een museumbezoek te plannen maar toch kwam het er nooit van. Tot ik te weten kwam dat het originele beeld van Maria van Keins daar te vinden was. Tot mijn verrassing troffen we in een speciaal ingerichte ruimte in de museumkelder drie prachtige, oude Mariabeelden van meer dan 400 jaar oud. Alledrie staan ze met hun voeten op de maan en stuk voor stuk hebben ze iets bijzonders. Het kindje van Maria van Keins heeft een klein porseleinen kopje. De gouden kroon van Maria van Hoorn is echt. En de jurk van Maria van De Goorn is rood. Eigenlijk kwam ik voor die ene Maria. Mijn dag kon niet meer stuk...


Een link met de zee

Bij Maria van Keins en Maria van Hoorn vinden we een link met de zee. De eerste is volgens de legende vlakbij het gehucht Keins bij Schagen aangespoeld en zou als boegbeeld gediend hebben op een Portugees schip. 
Maria van Hoorn daarentegen wilde kennelijk de zee niet op. Over haar wordt verteld dat ze vanuit de haven van Hoorn met een schip vervoerd moest worden naar Friesland. De schipper moest door weer en wind tot drie maal toe terugkeren naar de haven. Zo kwam dit beeld in het nieuw gebouwde kerkje daar terecht. Daar heeft de Noorderkerk de naam 'Vrouwekerk' aan te danken.
Dat verhaal van een Mariabeeld dat aan land wilde blijven staat niet op zichzelf. In een eerder blog is er sprake van Maria van Schiedam. Inmiddels verdwenen, stond ze in de Sint Janskerk waar de heilige Liduina elke dag ging bidden. Het kwam daar terecht omdat het schip waarmee ze naar Antwerpen gebracht moest worden niet uit kon varen. Het beeld, dat voorheen makkelijk opgetild kon worden werd loodzwaar en liet zich niet verplaatsen. Op weg naar de kerk was het dragen van het beeld geen probleem. Ze kreeg daar een ereplaatsje. Er is een oud handschrift gevonden met een gravure van het beeld. Liduina staat daar bij het altaar van Maria.

Maria van Keins (1475-1500)



Het kindje van Maria van Keins heeft een klein porseleinen kopje

Voor ik het kapelletje in Keins bezoek wil ik graag het originele beeld bewonderen. Dat Mariabeeld bevindt zich in Hoorn. Keins ligt in de buurt van Schagen. Het dorpje lag in het verleden aan het water. Daar spoelt in 1510 tijdens een hevige storm een houten Mariabeeldje aan. Is het afkomstig van een Portugees schip, zoals de legende vertelt? Voor het schoonmaken gebruikt de bevolking water uit de put die daar staat. Er wordt een kapelletje gebouwd op de plaats waar ze gevonden is. Dat ze niet zomaar ergens aangespoeld is bewijst haar bijzondere uitstraling en het gegeven dat de put geneeskrachtig water bevat. Diagonaal over deze put loopt een grote leylijn van Santiago de Compostella naar Archangelsk. Er is sprake van een sterk leycentrum van 132 lijnen.
Achteraf blijkt dat er geen sprake is van een kopie in het kapelletje. Het keramiekbeeld boven het altaar aan de muur is in 1956 gemaakt door Jules Rummens uit Roermond.
Aan het beeld in het museum van Hoorn is een tweede legende aan verbonden. Het zou rond 1930 bij werkzaamheden in een sloot zijn gevonden. Zo is ze dus voor de tweede keer opgedoken uit het water. Het bleef in handen van de eigenaars die het in 1997 in bruikleen schonken aan het museum.
Van Portugese afkomst is ze niet maar ze stamt wel uit de Middeleeuwen. Het gezichtje van het kindje is gemaakt van porselein. Dat maakt het net een poppenkopje. Gerestaureerd en overgeschilderd ziet ze er weer prachtig uit :-).

Maria van Hoorn (1450-1500)



Maria van Hoorn draagt een gouden kroontje met edelstenen  

Maria van Hoorn staat met haar voeten op de maan. Ze is terug van weggeweest en in 2007 aangekocht op een veiling in New York. Haar verhaal begint met een soort visioen. Rond 1425 verschijnt ze aan molenaar Claes Geraerdts en zijn vrouw. Staande op de maan en omgeven door zonnestralen ziet ze er prachtig uit. Nou wil het toeval dat de verschijning van Maria boven het huis van hun buurman Claes Doedens plaatsvindt. Deze is echter niet van zins zijn huis te verkopen om er een kapelletje voor Maria te laten bouwen. Kort daarna sterft hij aan de pest. Dat kwam natuurlijk vaker voor in die tijd, maar zijn vrouw zag dat toch als een aanwijzing en zo wordt er aan de Kleine Noord een klein houten kerkje gebouwd. Voor Maria.
Zowel de molenaar als zijn buurman heten Claes. Of het Claes de Molenaar of Claes de buurman is die aan de ziekte bezwijkt is niet duidelijk. De verhalen hierover verschillen. Voeg hieraan toe dat het Mariabeeld van de schipper er precies hetzelfde uitziet als in het visioen, dan begrijp je dat er hoe dan ook en door wie dan ook een plaatsje in het kapelletje voor haar geregeld is. Ze heeft daar tot 1566 gestaan en overleefde de beeldenstorm doordat de bijl om haar stuk te slaan in haar voet bleef steken. De beeldenstormers hielden het voor gezien.
Pas in 2007 duikt ze weer op. Ze wordt in New York aangeboden op een veiling. Het is de bevolking van Hoorn gelukt om haar terug te kopen. Ze kregen er het huidige kroontje bij cadeau. Het is gemaakt van goud en edelstenen. Dat was een onverwachte verrassing. Nu staat ze te pronken in het museum. Af en toe wordt er een processie gehouden. Het kroontje blijft dan 'thuis' omdat het te kostbaar is :-).

Maria van De Goorn of Maria van Mijzen (1475-1500)



Maria van Mijzen is heeft nog een rode jurk 

Maria van De Goorn staat ook bekend als Maria van Mijzen. Ten tijde van de Middeleeuwen staat in het dorpje Mijzen een Mariakapel. De kapel staat midden in de polder 'de Mijzen' en hoort dan bij de abdij van Egmond. Onze Lieve Vrouwe van Mijzen krijgt hoog bezoek. Onder de bedevaartgangers zijn graven en gravinnen. Als het dorpje last krijgt van water wordt het Mariabeeld verplaatst naar De Goorn. De in 1745 afgebroken kapel stond op een terp. Hiervandaan vertrekken 8 leylijnen. Ook hier is dus sprake van een speciale energie.

De rode jurk

De rode jurk is een verhaal apart. Hieraan is te zien dat het om een oudere afbeelding van Maria gaat. Vanaf 1649 zijn er regels opgesteld voor het schilderen van Maria. Vanaf die tijd zien we haar alleen nog haar  in het blauw en wit gekleed. De kleur rood werd geassocieerd met hartstocht en passie en was streng verboden. Maria moest een maagdelijke uitstraling hebben.
Vanaf dan moet ze worden afgebeeld in de bloei van haar jeugd, met een zacht gezicht en goudkleurig haar. Haar handen gevouwen onder haar borst of in gebed, de maan onder haar voeten en een kroon van twaalf sterren rond haar hoofd. Ze vertrapt het hoofd van de draak onder haar voeten. Hoe vaak is ze zo niet te zien? En hoe vaak speurt mijn oog niet naar 'rode' Maria's?


Adres en website

Westfries Museum Hoorn: Roode Steen 1, 1621 CV Hoorn

Noten

Vanaf 1649 mocht Maria alleen in het wit en blauw afgebeeld worden. Het was Pacheco die deze regels voor de Inquisitie vaststelde en vastlegde in zijn Arte della Pintura.
(Bron: Our Lady in Art. Met dank aan Margaret Starbird voor deze aanvullende informatie).

Bronnen

Lee, Katherine Rawlings Jenner e.a, Our Lady in Art (1910), Reprint: BiblioLife, LLC 
Knaap, Drs. J.P.H. van der, Maria in Hoorn (2006)
Starbird, Margaret, De vrouw met de albasten kruik (1995)

Nog wat websites

Maria van Keins
Uitgebreid artikel op de site van Pan Sophia
Leylijnen Keins

Maria van Hoorn

Maria van De Goorn / Maria van Mijzen
Leylijnen Mijzen: Tijdschriften Regionaal Archief Alkmaar:

Maria van Schiedam
Eerder blog over Liduina van Schiedam
Gravure of  incunabel van Maria van Schiedam 






Dan danst de maan op het eiland

Door Joke Visker - 6/03/2019

Callanish is altijd al een plek geweest waar we naartoe wilden. Het plaatsje ligt op het eiland Lewis op de Buiten Hebriden en er ligt een bijzondere steencirkel. Het verhaal dat de maan er eens in de 19 jaar over het eiland danste triggerde mijn nieuwsgierigheid. Het werd al in de Oudheid door de Griekse schrijver Diodorus verteld. Uiteindelijk kwam het ervan en vorige zomer bezochten we het eiland na zeven jaar opnieuw... 


Getriggerd door een oud verhaal

Het eiland Lewis is een van de eilanden van de Buiten Hebriden. Op deze noordelijke breedtegraad komt de maan eens in de 18 jaar en 222 dagen zo laag in het zuiden op dat het lijkt alsof deze de horizon raakt. Diodorus vertelt over de 'god' die het eiland elke negentien jaren bezoekt en er de hele nacht danst van de voorjaarsevening af tot de opkomst van de Pleiaden. Ter ere van deze gebeurtenis hebben de mensen een ronde tempel gebouwd, zo gaat het verhaal. De stenen zijn zo uitgelijnd, dat ze er zeker van kunnen zijn dat ze dat schouwspel niet zullen missen. Want heel erg vaak komt deze 'Maangod' dus niet op bezoek. Stel dat ik het mee wil maken moet ik toch nog even wachten. Als ik het goed begrijp gebeurt dit pas in 2025.

Een Keltisch kruis

De meeste steencirkels hebben een ronde vorm. Maar hier staan de stenen opgesteld in de vorm van een Keltisch kruis. Er loopt een lange laan met twee rijen stenen naar het midden van de centrale cirkel.
Het geheel lijkt een beetje op een kop-potertje, de manier waarop kinderen hun eerste mensfiguren tekenen. Twee lange benen, een cirkel met twee armen (richting oost en west) en een rij stenen richting het zuiden. De lange toegangsweg ligt in noordelijke richting.



Maquette van de steencirkel



Overzichtsfoto 
Een eerste kennismaking

De eerste keer logeren we onderaan de hoogte waar de steencirkel zich bevindt. Nog ongerept en niet afgesloten kunnen we erheen wanneer we willen. Hetgeen we ook doen natuurlijk. We bezoeken de cirkel in de prille ochtend, maar ook in de late avonduren. Merkwaardig genoeg is er geen moment op de dag dat we er alleen zijn. Altijd is er wel iemand die ook probeert de enige bezoeker hier te zijn :-). Hoe dan ook hebben we alle tijd om de plek met de energie te verkennen. De steencirkel wordt aangeduid als 'Callanish 1'.
We bezoeken de steencirkel samen met Margaret Curtis. Zij is de archeologe van het eiland en heeft verschillende plekken opgegraven. Ze heeft ook de grote steenkring van Callanish onderzocht. Ze laat ons zien hoe verschillende stenen samen een kijkpunt vormen waardoor de opkomst en ondergang van de Maan zichtbaar is op een bepaald moment. 
Callanish is op zo'n manier geconstrueerd dat je vanaf deze plaats het rijzen en ondergaan van de maan precies kan volgen. Langs allerlei onzichtbare lijnen spelen de zon en de maan een belangrijke rol. Het allerbelangrijkste is het waarnemen van de zuidelijke grote maanstilstand.

Grafkamer in het centrum


De steenkring in het midden bestaat uit 13 stenen. Vlak voor de hoogste steen liggen de resten van een opgegraven grafkamer. Wat er van over is zijn de vier stenen die er nu nog liggen. Ooit was deze grafheuvel met aarde bedekt. Er zijn menselijke botten in gevonden.
Tijdens de zuidelijke maanstilstand komt de maan op in het midden van de cirkel. Er wordt verondersteld dat de maan net achter of op de grafkamer heeft geschenen. 



De hoogste steen met ervoor de resten van een vroegere grafkamer


Markeerpunten

Als je goed kijkt, zie je dat er buiten de cirkel twee stenen een beetje afwijken qua positie. Dat zijn de stenen genummerd  9 en 34. Als je die twee stenen in gedachten met elkaar verbindt krijg je de richting die de maan op zijn meest zuidelijke positie inneemt. Die lijn loopt dan net wel of net niet over de eerder genoemde grafheuvel. Werden zo de voorouders op dit belangrijke moment vereerd?


Meer magie

Er is meer magie die een rol speelt bij dit hemellichaam. Zo is er de heuvel met de naam Sleeping Beauty. Ze wordt gezien als de aardmoeder. En op sommige momenten rijst de maan optisch gezien vanuit haar buik. De aardmoeder 'baart' dan de maan.
Nog magischer is het verschijnen van een silhouet in de maan, als je op een bepaalde plek in de cirkel staat. Dat overkwam Margaret Curtis die veel onderzoek gedaan heeft naar de uitlijning van de steenrijen. En soms staat de maan precies tussen twee stenen in. Ook best bijzonder voor de toeschouwers. 
Niet alle verschijnselen waren vanuit Callanish 1 waar te nemen. Soms functioneerden kleinere steenkringen in de nabijheid als observatieposten. Het was de kunst om precies te weten waar je moest staan om de verschillende maanstanden te zien. En in de oudheid waren ze daarvan op de hoogte :-).

Legenden

Zoals bij meer grote stenen of steenformaties rijst de vraag hoe deze reuzenstenen op deze plek terecht gekomen zijn. Zijn het heidense reuzen die door een een priester in steen veranderd zijn? Er is een legende die vertelt dat er reuzen die op het eiland vergaderd hebben. Of misschien heeft een priester ze per boot naar het eiland laten verschepen.
In feite gaat het hier om een heel oude steensoort: gneiss. Het wordt op Lewis gedolven.






Adres / Coördinaten

Eiland Lewis, Buiten Hebriden: 58° 11′ 51″ NB, 6° 44′ 42″ WL
Lewis (58° 11′ 51″ NB, 6° 44′ 42″ WL) ligt op gelijke hoogte met Oslo (59° 55′ NB, 10° 45′ OL).

Extra informatie

Elk jaar staat de zon met midzomer op zijn hoogst, en bereikt tijdens de winter-zonnewende zijn laagste punt. De maan volgt een zelfde patroon, maar dan in een kortere tijd. Duurt de cyclus van de zon een jaar, de maan doet er een maand over voordat hij terugkeert op het begin. Het bijzondere hierbij is dat de maan elke maand een beetje hoger komt te staan en op de terugweg een beetje lager.  Na 19 jaar (om precies te zijn 18,61 jaar) heeft de maan dan zijn twee verste punten bereikt. De maan 'danst' over de horizon gezien vanaf de  breedtegraad waarop Callanish zich bevindt.
Is het je wel eens opgevallen dat de maan in de wintermaanden tot hoog in de hemel klimt? En dat deze in de zomer laag aan de horizon schijnt?  Dat is precies tegengesteld aan de positie die de zon met midzomer en midwinter inneemt.
Eenmaal in de negentien jaar staat de maan op haar 'zomerpunt' en 'winterpunt' hoger en lager dan de zon. Omdat Callanish op de breedtegraad van 58 graden ligt, lijkt het alsof de maan hier over de horizon danst. En hier ligt ook de relatie met de steencirkel.
Eens in de 18,61 jaar gaat de volle maan zo dicht bij het Zuiden op, dat haar weg langs de hemel minder dan 2 graden boven de horizon plaatsvindt, van Callanish uit gezien.

Noten

*
Het verhaal van de dansende Maangod wordt verteld door de schrijver Griekse schrijver Diodorus. Hij beschrijft de godsdienst van de volken in het Noorden, de streek die men in Griekenland Hyperborea noemde (voorbij de noordenwind). De informatie is ontleend aan het boek van Mellie Uldert. Ik heb geen oudere bron kunnen achterhalen.

Bronnen 

Er is veel onderzoek gedaan naar astronomische lijnen. 
Deels is er sprake van overlappende informatie.

Curtis, Ron & Mararet, Callanish, stones, moon & sacred landscape, 2008
Historic Scotland, Calanais the standing stones, 2002
Ponting, Gerald and Margaret, New Light on the stones of Callanish, 1984
Ponting, Gerald, Callanish & other megalitic sites of the outer hebrides, 2007
Smith, Jill, Mother of the Isles, 2000
Uyldert, Mellie, Het Zonnejaar, 1981 p. 104-110

Belangrijkste websites

Calanais Standing Stones
Diodoris van Sicilië
Opkomst Pleiaden
Margaret Curtis
Sleeping Beauty
Foto's Internet











De beuken van Avebury

Door Joke Visker - 5/12/2019


Op de aarden wal die rond de steencirkels van Avebury loopt staan vier indrukwekkende beuken. Ik vind bij een eerste bezoek in het jaar 2004 kleine geschenkjes en briefjes tussen de wortels. Die lijken licht te geven als je ze fotografeert. Als ik de plek vijftien jaar later bezoek is er veel veranderd...

Van plechtige beuk tot lapjesboom

De vier oude beuken staan in een groepje bij elkaar op de aarden wal. Het wortelstelsel van de bomen is met elkaar verweven en indrukwekkend om te zien. Het is een tijd geleden dat ik hier was en het licht dat de wortels leken te weerspiegelen is in mijn geheugen blijven hangen. Na vijftien jaar ben ik terug en ik verheug me op het bezoek aan deze stille plek. Samen met de kleinkinderen klim ik omhoog. Deze voor mij zo bijzondere ervaring wil ik graag met ze delen. 



De beuken in het jaar 2004


Ik vind kleine geschenkjes en briefjes tussen de wortels


Samen met de kleinkinderen klim ik omhoog

Mijn verbazing kan niet groter zijn. Overal waar ik kijk zie ik lintjes om de wortels en takken. Ook grotere voorwerpen wapperen in de wind. Een klein handschoentje zwaait me vrolijk toe vanaf een tak. In de holte van de boom die het meest aan de kant staat liggen oude bloemen. Er zijn touwtjes om de stam gespannen waaraan eveneens lintjes geknoopt zijn. Ik vermoed een groepsritueel. Tussen de wortels vind ik resten van kaarsjes die ter ere van de plek gebrand zijn. De beuk is veranderd in een lapjesboom. Of ik er blij van word weet ik niet. Voor de kleinkinderen is het een eerste ervaring die is zoals die is. Voor mij voelt het anders.


Een indrukwekkend wortelstelsel


Zowel rond de wortels als takken zijn lintjes geknoopt


Lapjesbomen

Het dubbele is dat ook lapjesbomen mijn belangstelling wekken. Voor mij zijn het plaatsen waar de energie bijzonder genoeg is om bij stil te staan. Ze staan vaak op plekken waar de Grote Moeder al vanouds vereerd werd. Ik kan daar blij van worden en van genieten. Het verschil is dat ik die bomen als lapjesboom heb leren kennen. Net zoals mijn kleinkinderen de beuken van Avebury nemen zoals ze zijn :-). 


Lapjesboom (Blog: De residentie van de Grote Moeder)


Lapjesboom bij de bron van de rivier de Kennet






Adres
Coördinaten Avebury: 51° 25′ 40.44″ N1° 51′ 3.96″ W 

Eerder blogs
Over beuken: Ik kan er niet genoeg naar kijken
Lapjesboom en grot bij de Externsteine: De residentie van de Grote Moeder

Website

https://www.monumentaltrees.com/nl/gbr/engeland/wiltshire/2359_aardenwalvanavebury/

De godin op de toren

Door Joke Visker - 4/04/2019

Het kerkje dat ik graag wil bezoeken ligt een flink eindje rijden vanaf ons logeeradres. Om precies te zijn: een heel eiland verder, verbonden met een dijk, dat dan weer wel. Ik wil er heel graag heen omdat er een oude steen met een vruchtbaarheidsgodin is ingemetseld in de toren. Een mannelijke partner prijkt aan de andere kant. Onder het motto: 'Je weet maar nooit of we hier nog een keer komen' stappen we in de auto en rijden we naar het puntje van het eiland Harris...

De Sint Clemenskerk in Rodel

Na een lange rit over smalle weggetjes komen we aan in het plaatsje Rodel. Dit ligt aan de zuidelijke rand van het eiland Harris, dat deel uitmaakt van de Buiten-Hebriden. Het oude kerkje staat op een verhoging in het landschap en is gewijd aan de heilige Sint Clemens. Voor mijn gevoel ligt het bijna aan het einde van de wereld, een beetje verlaten, maar niet vergeten. Op de een of andere manier zijn we niet de enigen die op dit tijdstip aankomen. En zelfs niet de enige Nederlanders. Toch wel bijzonder :-).





Omgeven door graven staat het kerkje op een verhoging in het landschap


Twee ingemetselde stenen

In de kerktoren zijn twee stenen ingemetseld, met een duidelijke link naar vruchtbaarheid. Aan de zuidzijde van de toren troont de vruchtbaarheidsgodin. Ze draagt een baby of dier in haar armen. Een baby lijkt in eerste instantie het meest waarschijnlijk. Je krijgt de indruk dat ze het kindje net gebaard heeft. Maar als je goed naar deze foto kijkt zou het net zo goed een diertje kunnen zijn. Er wordt gefluisterd dat het een selkie is, een van de mythische wezens uit de zee...


Deze Sheela-na-gig draagt een baby of dier in haar armen



De 'Lewd man van Rodel'  op de kopkant van de toren (rechterfiguur)
De moedergodin is samen met een andere steen in de toren gemetseld. Op die tweede steen vinden we het mannelijke symbool van vruchtbaarheid. Het ziet er een beetje ondeugend uit. De kerkelijke leiding van nu heeft er duidelijk moeite mee, gezien het informatiebord dat we binnen vinden.
Daar wordt de Sheela-na-Gig genoemd als mogelijk vruchtbaarheidssymbool. Het wordt voorafgegaan als een waarschuwing tegen lust. De linkerfiguur op de westkant van de toren krijgt ook een onderschrift. De bedekking zou de voorloper van de Schotse kilt kunnen zijn. Aan de naakte man rechts wordt geen aandacht besteed, zelfs geen waarschuwing. Misschien is het beeld al te duidelijk in combinatie met de vruchtbaarheidsgodin? Ze hebben er wel een mening over: de naam die hij draagt is 'Lewd Man of Rodel' met de betekenis van 'Onzedelijk man van Rodel'. Boven het tweetal is een steen met een bisschop boven een stierenkop. De stier staat voor kracht en rijkdom. Heeft de bisschop hier een onzichtbare taak?



De afbeelding van de koe of stier komt vaker terug langs de rand van de kerk. Evenals wat onherkenbare, verweerde figuren of dieren. Behalve de godin, de man en de figuur in de Schotse rok zijn de andere beelden in een soort nissen van een rand geplaatst.




De Sheela na Gigh

De godin stamt uit het voor-christelijke tijdperk. Uit de tijd dat vruchtbaarheid een belangrijk thema was. Deze vruchtbaarheidsgodin ziet er een stuk serener dan de andere 158 Sheela-na-gigs die te vinden zijn in Groot-Brittannië en Ierland. De aandacht wordt verlegd van de geslachtsdelen naar het wezentje dat ze draagt.
In de toren worden we verrast door een altaartje voor haar. Op de vensterbank boven de steen zijn kleine offertjes voor haar neergelegd. Kennelijk heeft de vruchtbaarheidscultus de eeuwen overleefd.



De vensterbank is in gebruik als genomen als altaartje

De Sheela na Gigh

Veel Sheela na Gighs stammen uit de Middeleeuwen of de vroeg-christelijke periode. Maar het is niet ondenkbaar dat ze uit een nog oudere periode komt. Ze staat voor bescherming, geluk en vruchtbaarheid. De Sheela van deze kerk is ouder dan het huidige gebouw. Misschien hoorde ze bij een eerdere kerk op deze plaats of nog een oudere heidense plaats. Dat weten we niet. Verondersteld wordt dat ze bescherming bood aan de mensen in de omgeving. Ze symboliseert de cyclus van leven, dood en hergeboorte. In de Middeleeuwen vond je haar op kerken boven de hoofdingang of bij ramen. Je kwam haar tegen op belangrijke plaatsen. Ze had een heilige en religieuze betekenis voor de Kelten. Ze was beschermend, had grote kracht en weerde ongeluk af.
Na de Reformatie was de Sheela verboden. Veel ervan werden vernietigd, of verborgen op een veilige plaats. Een groot aantal werd hergebruikt op kastelen. Maar je vindt haar ook bij bronnen, op graven en op staande stenen. Ze worden gevonden of hergebruikt. Haar magische kracht is nog steeds aanwezig. Ze symboliseert de vrouwelijke, spirituele kracht.

De verdwenen steenkring

In een ver verleden was Rodel een belangrijke havenstad. Er zijn mythes en verhalen omheen geweven. Mensen vertellen van een oude steenkring, die nu onder water verdwenen is. Zelfs de naam ervan is in de herinnering bewaard gebleven: 'De steen van de Zon'. Dan moet je natuurlijk wel denken aan heel lang geleden, toen het waterpeil een stuk lager lag dan tegenwoordig. Maar nu zou je er af en toe ook nog een glimp van kunnen opvangen, bij heel laag tij. Waar of niet waar, er zijn mensen die het met eigen ogen gezien hebben.
Martin beschrijft de cirkel in het oude boek over de westerse eilanden. Die zou aan de oostkant van het stadje hebben gelegen. De steenkring bevindt zich op zo'n 7 meter van de kust en ligt ongeveer 18 meter onder water. De cirkel is zo hoog als twee verdiepingen. Hij is aan de bovenkant breder dan aan de onderkant en Martin vergelijkt de vorm met een oven. Hij schrijft dat hij de ene kant perfect kon zien, maar vanwege de wind geen zicht had op het andere deel. Misschien is dit niet de enige cirkel die onder water is verdwenen, vertelt hij. Aan de andere kant van de baai zou nog een cirkel zijn. Dat vertelden de mensen in het dorp tenminste in zijn tijd, rond 1700.

Selkies

Een selkie is meer dan een zeehond. De mensen in Schotland en Ierland en de Faroër eilanden zijn er zeker van dat het mythische wezens zijn. Ze kunnen hun huid afwerpen en op het land leven. Dan zien ze eruit als mensen. Ze lijken ook in hun gedrag wel op mensen. Soms hoor je niet of er een selkie of een baby huilt. Je kan het een beetje vergelijken met zeemeerminnen. Als selkies en zeemeerminnen hun huid afleggen kunnen ze leven op het land. Misschien doen ze dat maar af en toe. Er schijnen bepaalde dagen voor te zijn. Kunnen ze niet tijdig weer in hun huid kruipen dan zijn ze gedoemd om aan land te blijven. Ze trouwen met de man die hen lief heeft en vormen een gezin. Ook al zijn ze heel gelukkig, ze verlangen hun hele leven naar de zee. Als ze erin slagen hun huid terug te vinden zeggen ze het land vaarwel. Degenen die ze achter laten kunnen rekenen op grote porties vis. Zou de Sheela na Gigh zo'n mythisch wezentje in haar armen houden? Is zij misschien zelf een oude zeegodin? Behoort ze tot 'Het volk van de Zee'?


Extra informatie

De kerk in Rodel is de enige kerk in Schotland van voor de Reformatie die nog in zijn geheel is bewaard. Het gebouw dateert van rond 1500. Hij is verschillende keren gerestaureerd. Dat wordt zowel aan de buitenkant als aan de binnenkant vermeld. De stenen  die in de toren verwerkt zijn hebben een onbekende herkomst. Ze zijn ouder dan de oudste delen van de kerk. Niemand weet waar ze vandaan komen en wie ze in de toren heeft geplaatst. Dat er een oudere kerk heeft gestaan lijkt wel zeker. Hoe oud de stenen zijn blijft onbekend.


Adres

St Clement's Church, Roghadal (Rodel), Isle of Harris

Bronnen

Goode, Star - The dark goddess of sacred power
Martin, Martin - A Description of the Western Islands of Scotland Circa 1695
Roberts, J en McMahon, J - The Sheela-na Gighs of Britain & Ireland (An Illustrated map / Guide)
Smith, Jill - Mother of the Isles
Thomson, David - The People of the Sea.

Belangrijkste websites

Foto sheela-na gigh Rodel
Oude Foto kerk Rodel
Ook in de kerk zelf is het een en ander te zien: meer informatie
Steencirkel, citaat uit het boek van Martin. Boek: p.115
Selkie