Nou worden ossen wel vaker genoemd in relatie tot de bouw van een kapel of van een kerk. Vaak is dat omdat ze aanwijzingen gaven over de goede plek waar die kerk moest komen (voorbeelden hiervan zijn Nijland en Edam).

Het speciale in dit geval was dat de ossen de vindplaats kennelijk niet als de juiste plek herkenden. Ze liepen nog een tijdje door en hielden pas stil toen ze bij een woest stuk land aankwamen. 

Hier moest de kapel dus worden gebouwd, alhoewel het voor de bouwers niet de ideale plek bleek te zijn. Op de woeste plek ontbrak het namelijk aan water. Terwijl de mensen aan het werk gingen op de door de voorzienigheid uitgekozen plaats, zagen ze Maria die de kleertjes van het kindje  Jezus waste. Ze had een bron laten ontspringen waardoor water voorhanden was. 

Of ze echt al in 1220 gevonden is weten we niet zeker.  Hoe dan ook is ze heel lang geleden gevonden...

De legende brengt me in verwarring. Waarom liepen die onwillige ossen door als de kapel gebouwd moest worden op de plek waar het beeldje gevonden was? Je mag toch verwachten dat ze juist daar zouden stoppen? 

Dat het verhaal net even anders overgeleverd is ontdek ik na mijn bezoek aan de kerk als ik het boekje lees van Peter Lathouwers (zie bronnen). Hij beschrijft op p. 7 en 8 de ontstaanslegende van de bedevaartskerk. Het verhaal is iets langer maar ik licht het stukje van de vondst van het beeldje er hier uit. De schaapherder vindt het beeldje als hij een twijg van de meidoorn wil snijden om zijn jas te versieren. Als hij omkijkt zitten al zijn schapen geknield. 

Nou moet ik er wel bij vertellen dat het land wijd en zijd verkoold was door de hete adem van een duivelin. Die nam uiteindelijk de benen toen in de tijd van Willibrord een kerspelkerk werd gebouwd. Dus waar je ook keek moet het land er dor en verschroeidd uitgezien hebben. Alleen in de buurt van Handel bloeide nog een Meidoornboompje 'wit en welig'. Dat was aan de adem van de duivelin ontsnapt. 

Iedereen wist dat boompje natuurlijk te staan, en met Kerstmis bloeide het zelfs witter dan sneeuw. Van dat boompje wilde de herder dus een tak afsnijden, terwijl de bloemen altijd werden verzameld voor de kerk van Bakel. Dat was het moment waarop hij het Mariabeeldje vond. 

'(...) van consternatie liep hij Bakel af en Gemert en Handel, zingende van Driekoningen, omdat hij geen ander liedeke wist'. Iedereen ging met hem mee om het wonder te aanschouwen. 'Zij telden penningen bijeen voor een kapel, die zeven minuten dichter bij Gemert 't hendigst zou staan. Edoch de ossen, die de bouwstoffen trokken, wilden niet verder dan de doorneboom'. De plaats waar het beeldje gevonden was dus. Dit is als je het mij vraagt de juiste versie van het verhaal dat past bij de sterke energie die waar te nemen is bij de kerk. 

Voor mij is het processiepark interessant omdat daar het 'heilige putje' uit de legende te vinden is. En juist dat processiepark hadden we een vorige keer links laten liggen. Die heilige bron bevond zich op een breuklijn, waardoor het (kwel)water opborrelde uit de grond. Het kon niet wegstromen omdat de laag eronder ondoordringbaar was. Het water zou een genezende werking hebben. Vanwege ruilverkavelingen die plaatsgevonden hebben wordt het nu opgepompt. Het smaakt een beetje naar ijzer ... 

De Ossenkapel ligt aan de weg tussen Gemert en Handel, waaraan zeven kleine en een groter kapelletje staan. Het grotere kapelletje is de Ossenkapel. Je ziet hem dus echt niet over het hoofd 😉.

Kerk: Onze Lieve Vrouw van Handel, Onze Lieve Vrouwestraat 61, 5423 SJ Handel 

Ossenkapel: Handelseweg 80, Handel

De kapel ligt aan de Kèskesdijk, een oude bedevaartsweg tussen Gemert en Handel  Aan die weg vind je zeven kleine kapelletjes en de grotere Ossenkapel. 

De Mariaboom ligt aan de rand van het Strijbosch in Handel. Vanaf het pad naast de boom is de kerktoren boven de huizen te zien. Als je het pad afloopt kom je bij de Speelweide en vandaar uit in de Rector Luitenstraat. Zou je vanaf het Natuurcentrum de Specht door het bos willen lopen, dan moet je bij het betreffende centrum de route vragen.

Er bestaan dus twee versies van de legende. Ik heb de vraag voorgelegd aan de kerk van Handel.

In het boekje van Peter Lathouwers staat de ontstaanslegende beschreven. 

Die zou te vinden moeten zijn in een boek van Augustinus Wigmans. Dat boek is in het Latijn geschreven en die taal beheers ik niet. Het boek wordt vermeld op de onderstaande site.

Op de website vertelt Peter het verhaal met de historische feiten. Er is een kapel gebouwd, niet op de oorspronkelijke vindplaats van het beeldje maar op de plaats waar een waterbron was waar de ossen naar toe liepen. Dat is dus de plaats waar de huidige  'bron', kerk en kapel staan.

De Ossenkapel is een herinnering aan het niet stoppen van de ossen bij de oorspronkelijke geplande bouwplaats van de kapel 

De Kerk van Onze Lieve Vrouw ten Hemelopneming is voortgekomen uit een privékapel die door de Duitse Orde is gebouwd en voor het eerst in 1368 werd vermeld. In de loop van de tijden is de kerk vergroot. De zijbeuken en de toren dateren uit ca.1900. In diezelfde tijd werd ook het processiepark aangelegd.

Sterrenkruid: Nijland: over twee ossen en een sterrenbeeld — Joke Visker (Nijland)

Margy, P.J, Caspers, C, 101 Bedevaartplaatsen in Nederland , 2008

Lathouwers, Peter, In eeren ende oirbaer onser vrouwe te Haenle, 2005

Foto van de Mariaboom

Artikel met foto's van de Mariaboom

De bron bevond zich op een breuklijn, een zijtak van de Peelrandbreuk. 

Veel mensen gingen voorafgaand aan de bedevaart naar het Handels Mariaoord langs de kapelletjes aan de Kèskesdejk

Platen en prenten