Sterrenkruid /ˈstɛrənkrœyt/

Abonneren

De dikke toren van Goedereede en een kerk met een naamswisseling

In Goedereede staat net zo'n dikke toren als in Zierikzee. Toch rijden we er altijd voorbij terwijl we onszelf dan beloven om er echt een keer langs te gaan. En dat hebben we dan eindelijk gedaan. De kerk van Goedereede werd in de loop van de jaren steeds kleiner tot de toren uiteindelijk los van de kerk kwam te staan. Bijzonder genoeg zijn de beide punten waar de altaren geplaatst waren in de oude katholieke kerk, in de verkleinde kerk terug te vinden. We nemen een sterke energie waar in de straat met de naam Het Klooster. Al met al levert dit uitstapje dus best verrassingen op... 

Zicht op de toren vanaf het Torenslop

Een klein dorpje aan de rand van de polder

Ooit was Goedereede een klein dorpje aan de rand van een polder op het eiland Westvoorne. Het dorp kreeg rond 1300 een kerkje dat gewijd was aan de heilige Catharina. We weten dat het in de Catharinastraat heeft gestaan en dat het bij de parochie van Ouddorp hoorde. 

In het Museum onder de toren vinden we een schets van het destijds kleine dorpje. Er staan een paar huisjes aan de dijk, er liggen wat bootjes en op de kruising van de dijk met het weggetje naar het dorp staat een klein kerkje. Dat ligt aan het water en de situering komt redelijk overeen met de richting waarin de Catharinastraat loopt. Maar wat de boel in duigen gooit is het jaartal 1050 dat op de tekening staat. En dan klopt het even niet meer...

Het spitse torentje roept ook vraagtekens bij me op. Kon dit een romantische weergave zijn van een tekenaar die veel later leefde en die zich een voorstelling heeft gemaakt van hoe het kerkje er uit moet hebben gezien?  Liep je met een spitse toren rond 1300 niet op de tijd vooruit? 
Op de site van Digibron staat het spitse torentje genoemd. Of de tekening er eerder was durf ik niet te zeggen 😉.



Schets van het oudste kerkje in Goedereede: de Catharinakerk
Bron: Informatiemap Torenmuseum


Groei en welvaart

In 1312 krijgt het  dorp stadsrechten. Nog een paar jaar later krijgt het eveneens het recht op een vrije weekmarkt. Dat betekende in de praktijk dat alle handel als eerste aangeboden moest worden op de markt van Goedereede. „Alle die van Westvoorne ter zee varen, die moeten soeoken haer markt ter Goeree, die dat niet en dade, hij verbeurde XXX scellingen". Daardoor werd Goedereede de enige marktplaats op het eiland. Er mag dus een markt gehouden worden, de rechtspraak wordt in het stadje geregeld en er wordt een stadsmuur gebouwd.  Handel, visserij en nijverheid floreren. Het gaat goed met Goedereede. 

In 1450 krijgt het stadje recht op een eigen parochie en hoort dan kerkelijk gezien niet meer bij Ouddorp. Kort daarna wordt in 1453 begonnen met de bouw van een grotere kerk, gewijd aan de heilige Catharina. Dat was de voorloper van de kerk die er nu staat. Het werd een zaalkerk in de richting oost-west. Later werd er een toren bijgebouwd. Die toren moest goed zichtbaar zijn van alle kanten. Dat is denk ik goed gelukt, want ook heden ten dage zie je deze toren niet over het hoofd. 



Zicht op de toren vanaf het Torenslop

Twee kerken en een kapelletje

Dan stapelen de vragen zich op. Volgens de bronnen had het stadje voor 1482 twee kerken en een kapel. Dat jaartal heeft te maken met de grote stadsbrand die ontstond nadat een inwoonster van de Catharinastraat iets te onvoorzichtig hete as had uitgegoten. 
De oude kerk in de Catharinastraat is daarbij verloren gegaan, maar staat er: de hoofdkerk is gespaard gebleven, samen met het gasthuis, het hospitaal en een zestiental huizen. Met de hoofdkerk zou dan de Catharinakerk zijn bedoeld.

Als ik het goed begrijp bestonden er dus twee Catharinakerken tegelijk. Zo staat het ook beschreven in de kerkbrochure: 'een nieuwe grote ook aan de heilige Catharina gewijde kerk'. 
In dezelfde brochure lees ik dat er ook een Elizabethkerk is geweest. Die zou al gauw gebouwd zijn toen Goedereede al welvarend was en door de landheer Geraert van Voorne in 1312 tot stad was verheven. Maar wat kun je verstaan onder 'al gauw?'

Al zoekend naar de Sint Elisabethkerk vind ik hierover informatie in een eerder uitgegeven brochure van de kerk, daterend uit 2006. In die brochure wordt gesproken over de bouw van de Sint Elizabethskerk in 1453. Dus in hetzelfde jaar als de Catharinakerk die in de latere brochure uit 2017 wordt genoemd. 

In een uitgebreid artikel geschreven door dhr. G. Hoek te Goedereede vind ik eindelijk het antwoord.  
Ik vat het voor de leesbaarheid even samen: "De oudste kerk was de kleine parochiekerk, welke gewijd was aan St. Katharina; vermoedelijk gesticht rond 1300. Waar het kerkje precies gestaan heeft is niet bekend. Wel is zeker dat het ergens in de huidige Catharinastraat heeft gestaan.
De tweede kerk, welke jonger was dan de eerstgenoemde, was gewijd aan St. Elizabeth. Met de bouw hiervan werd omstreeks 1453 begonnen. Een derde godshuis was een klein kapelletje behorend bij het gasthuis in de Kerkstraat Een kapelletje „daer men somtijd den dienst der kercken in deede".  Dat gasthuis is in 1716 afgebroken". 

Ik kom tot de conclusie dat de Sint Elisabethkerk en de Catharinakerk onder dezelfde noemer vallen. Zeg ik dat goed? Ik vermoed dat de kerk is omgedoopt toen de oude Catharinakerk in vlammen is opgegaan.  Raadsel opgelost, kan dit blogje eindelijk de deur uit 😉. 




De grote kerk met de dikke toren 
Bron: Torenmuseum Goedereede


Het verhaal van de Catharinakerk 

Op de onderstaande foto's zie je de ontwikkeling van het kerkgebouw. Uiteindelijk werd de kerk zo groot dat hij aansloot op de toren. Later werd er een stuk aan de noordkant bijgebouwd. Gelukkig bleef de kerk bij de brand in 1482 gespaard en kon er verder gebouwd worden. 

Maar dan neemt de welvaart af door verschillende factoren. De vaargeul slibt dicht, schepen blijven weg en de handel stagneert. Goedereede verliest zijn positie aan Den Briel, dat overigens na een tijd hetzelfde lot ondergaat (zie gerelateerde blogs). 

Na de Reformatie werd Goedereede protestant, de kerk werd te groot en in 1631 werd de bouwvallige kerk gerepareerd. In 1695 werd er besloten tot de bouw van een nieuwe kerk. Het heeft nog een aantal jaar geduurd voordat die er kwam. Net op tijd, want het dak en muren waren ingestort door zware stormen, zodat er steeds een kleiner gedeelte overbleef waar gekerkt kon worden. 

De oorspronkelijke Catharinakerk werd in 1706 afgebroken, op het koor na. Die nieuwe kerk is dan een stuk kleiner en wordt gebouwd in een hoekje van de grote kerk.  Het plaatje hieronder maakt dat wat duidelijker. De nieuwe kerk is dus gebouwd in het oosten van de oude kerk. 


Ontwikkeling van de kerkgebouwen
Foto Informatiebord bij de kerk

Een bekende pastoor

Aan de zuidzijde van de kerk, vlakbij de toren, staat een standbeeld waar je al snel voorbij loopt. Althans, dat gold voor ons. We werden er attent opgemaakt door een inwoner, die vroeg of we wisten dat de enige Nederlandse Paus hier pastoor was geweest. En dat er een standbeeld van deze Adrianus VI om de hoek bij de toren stond. Dus maakten we een tweede rondje rond de kerk om te ontdekken dat we er zo ongeveer naast hadden gestaan. 


Adriaan Floriszoon Boeyens (1459-1523)
Sinds 1496 pastoor, in 1517 kardinaal en in 1522  paus


Energie in de kerk

Hoewel de kerk na de Reformatie zowel verkleind als aangepast is, kun je nog steeds intunen op de plek waar oorspronkelijk het altaar heeft gestaan. In de ruimte bij de ingang waar het hoofdaltaar moet hebben gestaan is voor mij de energie zwak herkenbaar, de energie aan de westkant van de kerk is goed waar te nemen. 

Op de foto hieronder heb ik het kerkpatroon met de plaats van de twee altaren geprojecteerd op de plattegrond van zowel de oorspronkelijke als de nieuw gebouwde kerk. De twee kruizen geven de plaatsen aan waar het altaar en het hoofdaltaar zich bevonden. Bij de bestaande situatie is de energie op die twee plaatsen nog altijd waar te nemen. 




© kerkpatroon Klaas de Jonge uit Valkenswaard
De website van Klaas is niet meer toegankelijk 

Energie in Het Klooster 

Na een rondje Goedereede wil ik nog even terug naar de kerk. Omdat je ervan uit mag gaan dat er een sterke energielijn door het schip loopt wil ik de toren vanuit het westen benaderen. Je loopt dan door de straat met de naam Het Klooster richting de kerk. 
Waarom deze straat Het Klooster heet is niet te achterhalen, er heeft volgens de bronnen geen klooster gestaan en de kerk was evenmin een kloosterkerk. Goedereede was een handels- en vissersstadje. Loslaten dat raadsel dan maar 😉. 

Het is rustig in de straat en we wijken even uit naar het midden om ruimte te geven aan een inwoner die voor zijn deur aan het werk is. Daar ervaar ik een sterke energie die naar de toren loopt. Dat is natuurlijk niet zo gek, want die energie vind je terug in het schip en houdt niet op bij de kerk. 
Maar dat die zo sterk voelbaar was had ik niet verwacht. Ik doe daarom een stap opzij. Even vraag ik me af of je hier wel prettig zal wonen en of de bewoners van de straat er iets van merken. Niet op het midden een praatje gaan staan maken dan maar. Wat zou jij doen?




Adres

Kerkpad 3, 3252 AW Goedereede

Gerelateerde blogs


In Brielle werd de kerk door de afnemende welvaart niet afgebouwd. Met als gevolg dat het meest energetische punt zich op het grasveld achter de kerk bevindt. 

Bronnen

Informatiemap van het Museum in de kerktoren
Brochure: De Goereese Kerk (Aad den Hertog - juni 2017) 1453 Catharinakerk
Brochure: Brochure-kerk-Goedereede-2006.pdf (Hubert J. van Heest- 2006) 1453 Elizabethkerk

Websites
De oorspronkelijke Catharinakerk werd in 1706 afgebroken, op het koor na.

Geschiedenis kerk 

Geschiedenis van het stadje en de kerk

Hier zie je een foto van de straat die Het Klooster heet. 

Introductie: In het - ook voor het overige - bijzonder interessante jaarverslag 1980 van de amateur-archeologenvereniging „de Motte" troffen wij een artikel van de hand van dhr. G. Hoek te Goedereede over de kerk van Goedereede. 
Hier worden de Catharinakerk en de Sint Elizabeth kerk genoemd. De kapel hoorde bij het voormalige gasthuis aan de Kerkstraat. 

Dit is een leuk artikel, met als bron Het Reformatorisch Dagblad (1977). Het noemt de Katharinakerk die in de Katharinastraat heeft gestaan als oudste kerk van Goedereede en beschrijft het spitse torentje op deze kerk. Deze kerk is verloren gegaan bij de stadsbrand in 1482 en niet meer herbouwd. 

Catharina was een van de veertien noodhelpers. Ze werd aangeroepen als beschermster tegen de pest en tegen bewaking van de kuisheid. Er waren veertien noodhelpers die je individueel maar ook als groep aan kon roepen. Soms wordt ze ook gezien als beschermster tijdens bevallingen.