Het Marianum in Zoutleeuw en een kerk vol krachtlijnen (B)
Door Joke Visker - mei 28, 2026
Het Marianum dat ooit in de kerk van Sijbekarspel gehangen heeft moet veel geleken hebben op dat van de Leonarduskerk in Zoutleeuw. Daarom alleen al stond een bezoek aan deze kerk hoog op mijn verlanglijstje. Nadat ik in het boek van Cois Geysen (Krachtplaatsen en leylijnen in Vlaanderen) een plattegrond vol leylijnen ontdekte wilde ik direct in mijn schoenen stappen. Vanwege de beperkte openingstijden in de winter moest ik nog even geduld hebben. Maar het kwam helemaal goed. Het schitterdend Marianum en de aanwezige energie zorgden voor een heel bijzondere ervaring. Daarnaast is in deze kerk nog veel meer moois te ontdekken...
Het Marianum in de Leonarduskerk
Het Marianum
Bij binnenkomst in de kerk valt je oog onmiddellijk op het prachtig geconserveerde Marianum uit 1534. Aan een ketting met zeven knopen hangt het gespiegelde Mariabeeld aan het gewelf. Er zitten kleine verschillen in de twee Maria's, die verder identiek zijn. Zo is de glimlach van de Maria die je bij binnenkomst ziet net iets krachtiger dan bij haar tegenhangster.
Beiden staan ze met hun voeten op de maan en vertrappen een monster. Ze dragen het kindje Jezus in hun arm en worden omringd door een 'rozenkrans' met musicerende engelen. Op de krans zijn ook handen en voeten te zien, die symbool staan voor de wonden van de gekruisigde Jezus. Onderaan staan de wapens van de twee families die het Marianum aan de kerk geschonken hebben.
Gespiegelde identieke Mariabeelden
De kerk is zo goed als uitgelijnd op het noord-oosten. Terwijl ik erom heen loop verlies ik het overzicht vanwege de steunberen en de aanbouwen. Binnengekomen valt het gelukkig mee en heeft de kerk de traditionele inrichting met uitzondering van een verlengde zuider dwarsbeuk. Dat maakt het overzicht een stuk makkelijker.
De buitenkant van de kerk met links het koor
Een kerk op een sterk energetische plaats
De Leonarduskerk is op een sterk energetische plaats gebouwd. Zowel Cois Geysen als Wigholt Vleer delen in hun boek hun ervaringen in deze kerk. Daar voeg ik mijn eigen waarnemingen aan toe.
De onderstaande plattegrond komt uit het boek van Cois Geysen. Ik mag hem voor dit blog gebruiken. Hierop kun je heel goed zien waar de leylijnen lopen. Van de zeven leylijnen zijn er zes ingetekend. Dus even op zoek naar de zevende 😉.
Plattegrond Krachtplaatsen en Leylijnen in Vlaanderen.
Met dank aan Cois Geysen
Twee keer een Sedes Sapientiae
In het koor bevindt zich een zittende Madonna, een Sedes Sapientiae. Deze Maria is ouder dan de kerk en komt hoogstwaarschijnlijk uit een van de eerdere kerken. Het kindje op haar schoot ontbreekt, maar heeft er wel gezeten. Ze steunde het met haar rechterhand. Het is lang geleden samen met het kroontje dat ze droeg gestolen. De dader ligt op het kerkhof zouden we hier zeggen. Kan niet anders 😉.
Tot mijn verrassing vind ik in de middelste kapel aan de noordkant een tweede tronende Maria. Zij zit met haar voeten op een slang. Zoveel ouder dan de tronende Maria in het koor is ze niet. Ze moet rond 1230 gemaakt zijn. Maar het verschil is groot. Het kindje kijkt al niet meer strak vooruit en lijkt naar zijn moeder te kijken, terwijl Maria een zachtere blik heeft dan haar net iets oudere evenbeeld.
Overigens heeft ze in het retabel waar ze staat de plaats ingenomen van een kruisigingsgroep.
Ik ken de staande Maria's die met hun voeten op de maan staan en de slang vertrappen. Dat deze zittende Maria afgebeeld wordt met haar voeten op een slang is voor mij nieuw. Maar mogelijk is het in België niet ongewoon.
Maria op haar troon uit ca 1200
Tronende Matia middelste kapel noordkant
Gezeten met haar voeten op een slang
De sacramentstoren
Naast het Marianum is de sacramentstoren een pronkstuk in deze kerk. Je vindt hem in de noorderdwarsbeuk, al zal je hem niet zo gauw over het hoofd zien 😉. De toren is 18 meter hoog en telt 9 verdiepingen. Gemaakt van witte steen en versierd met bijna 200 beelden vormt het een indrukwekkend geheel.
Nadat we even met de gastheer stilgestaan hebben bij het oude Mariabeeld in het koor wijst hij ons op het trapje links naast de Madonna en doet het licht aan.
Via dat trapje kom je bij het onderste deel van de toren, de zogenaamde tabernakel. Je kan daar naar binnen kijken. En van buiten kan je het betreffende deel goed herkennen omdat je het licht ziet branden.
De sacramentstoren
De tabernakel
Binnen kijken in de tabernakel
Het lam Gods op het plafond
St.-Anna te Drieën
In deze kerk kom je tot drie keer toe Anna te Drieën tegen. Bij twee ervan zijn de figuurtjes van Maria en Jezus bijzonder klein. Het is duidelijk dat Anna hier als de belangrijkste persoon wordt gezien.
De stijlen verschillen enorm en ik heb hieronder nog twee close-ups geplaatst.
De derde Anna te Drieën staat in de Sint-Annakapel aan de zuidkant. Daar zijn de drie generaties meer in verhouding. Ik heb er een foto van in het ter plekke gekochte boekje over de kerk. Maar kwam haar pas tegen toen ik het thuis zat te lezen😉.
Anna-te-Drieën eind 15de eeuw
Anna-te-Drieën begin 16de eeuw
Close ups van de gezichtjes
Energie in het zuidertransept
De kerk is gewijd aan Leonardus van Noblac. Aan het begin van het zuidertransept vind je een beeld van deze heilige. In de buitenmuur van de kerk (zuiden) vind je een wat verweerde steen met een doopscène uit zijn leven. Die is niet helemaal onbeschadigd gebleven. Je ziet nog wel dat er een aantal mensen om hem heen staan.
Als je doorloopt kom je in de schatkamer. Daar bevindt zich een knooppunt van leylijnen, zoals je op de plattegrond kan zien. De energie is buiten de kerk al te voelen, als je bij het informatiebord over de stad staat. Dus ben ik heel nieuwsgierig hoe het daar binnen voelt.
Leonardusretabel uit 1478
De doopscène van Leonardus
Kruisbeeld
Op de een of andere manier kom ik in deze kerk de dingen dubbel tegen. Twee tronende Maria's, twee keer Sint Anna te Drieën, en ook twee keer een kruisbeeld. Behalve het kruisbeeld aan het begin van het koor hangt er een tweede, veel ouder beeld boven een van de kapellen aan de zuidkant. De doornenkroon ontbreekt en de lendendoek reikt tot aan de kniën. Het is het oudste kunstwerk van de kerk (tussen 1060 en 1070) dat heel waarschijnlijk uit het eerste kerkje van Zoutleeuw komt: het St.-Sulpituskerkje.
Oudste kruisbeeld boven de sacristie
Maria links, Johannes rechts
Triomfkruis uit de 15de eeuw
Maria links, Johannes rechts
De Paaskandelaar
Dan nog even de Paaskandelaar die ook wel de naam Paasboom draagt. Die staat bij de ingang van het koor op dezelfde hoogte als de sacramentstoren. Deze koperen kandelaar is 5.68 meter hoog en er staan verschillende figuren op. Aan de voeten zitten hondjes en leeuwen, die symbool staan voor trouw en dapperheid. Onder het kruisbeeld staan ook hier Maria aan de linkerkant en Johannes rechts. Maria Magadalena staat op de arm van de kandelaar onder Maria en is op de foto niet te zien.
Nog een paar eyecatchers
Deze kerk staat vol met kunstschatten en kan zich bijna meten met een museum. Ik licht er een paar uit die mijn aandacht trekken. Als eerste Maria met de appel, zoals ze aangeduid wordt in het boekje. Ik val voor haar rode gewaad. De kleur van de vruchtbaarheid en het moederschap. Hier wordt Maria voorgesteld als de nieuwe Eva. Komt het met die appel dan toch nog een keer goed?
Onze-lieve-vrouwe met de appel en de puntschoenen
Maria Magdalena is op een bijna moderne manier uitgebeeld. Ze draagt de vaas met reukwerk in de ene hand en het deksel ervan in de andere. Als ik haar attributen niet had herkend was ik haar misschien zo maar voorbij gelopen.
Maria Magdalena in 'modere' kledij
Tot slot nog het aangeklede Jezuskindje in de vitrine van de eerste kapel aan de zuidkant. Bij zijn voeten zit het lammetje met een stafje en het zegel achter zijn kopje, zoals dat ook te zien is op het plafond van de tabernakel in de sacramentstoren.
Het kindje Jezus met het lammetje aan zijn voeten
Energie
In deze kerk zijn er verschillende leylijnen die elkaar kruisen. Ik tel al vier leycentra. De kruising in het zuidertransept is krachtig en kun je buiten de kerk al waarnemen. De retabel met de heilige Leonardus staat daar vlak in de buurt. Het Marianum hangt in het schip bij de ingang van de kerk en bevindt zich nagenoeg bij het eerste leycentrum.
Het leycentrum in het midden van de kerk is eveneens krachtig en bevindt zich recht onder de vieringstoren. Ik denk dat hier de zevende leylijn kruist, dus ik ben benieuwd naar de ervaringen van anderen die de kerk bezoeken.
De lijn die door de as van het schip loopt vervolgt zijn weg naar de Kapel van de Ossenweg, een paar kilometer ten noordoosten van de kerk.
In de omgang van het koor ervaar ik aan de rechterkant een aantal sterkere plekken. In de ronding voelt het voor mij een soort 'rommelig'.
Dan is er nog de kapel van de zeven vreugden van Maria (de zeven komt vaker terug in deze kerk), die genoemd wordt in het boek van Cois Geysen. Ook een interessante plek om even bij stil te staan.
De Ossenwegkapel
Een paar kilometer ten noordoosten van de Leonarduskerk staat de Ossenwegkapel. Die ligt in het verlengde van de leylijn die door het schip loopt. Die kapel zou open moeten zijn, maar was vanwege het vroege seizoen nog gesloten.
Dat was even jammer, want er zijn twee mooie verhalen verbonden aan deze kapel. Het is het bekende verhaal van een Mariabeeldje dat door een span ossen gevonden werd bij het ploegen. Het werd tegen een eik gehangen bij de Ossenweg, die zo heette omdat zich daar een ossenstal bevond. Later werd op die plek een kapel gebouwd. De kapel groeide uit tot een bedevaartsplaats.
In een variatie hierop werd het gevonden Mariabeeldje naar de kerk in Zoutleeuw gebracht en wss de volgende dag terug gekeerd naar haar vindplaats.
De Ossenwegkapel
Adres en website
Sint Leonarduskerk, Grote Markt, 3440 Zoutleeuw (België (P: Westerdreef)
Vanaf 1 april tot 30 september: Elke dag (behalve maandag) van 14.00 tot 17.00 uur.
In maart en oktober zaterdag en zondag tussen 14.00 en 17.00 u.
Van november tot en met februari: eerste zondag van de maand om 15.30u (gratis gidsbeurt voor individuele bezoekers. Op afspraak zijn groepsbezoeken met een gids wel nog mogelijk.
Vergeet niet de tijden te checken!
Kapel van de Ossenweg, Ossenwegstraat, 3440 Zoutleeuw
De Leonarduskerk
De Leonarduskerk in Zoutleeuw werd gebouwd tussen de 13de en de 16de eeuw. Daar hebben ze dus zo'n 300 jaar over gedaan. Voor die tijd stond er op de dezelde plaats een Romaanse kapel. Die werd rond 1125 door de Benedictijnen uit Vlierbeek niet ver van de kleine Gete gebouwd in het Daelhem. Ook die kapel was gewijd aan de Heilige Leonardus van Noblac. Toen deze kapel tot parochiekerk werd verheven in 1231 werd deze vervangen door de kerk die er nu staat. Als ik het goed begrijp zijn de voorgevel en het koor gelijktijdig gebouwd om zo tussen die twee in de oorspronkelijke kapel te kunnen behouden. Er is zoveel bewaard gebleven omdat de Beeldenstorm aan de kerk voorbij ging. De Sedes Sapientiae en het oude kruisbeeld komen uit deze eerdere kerken.
Het bovengenoemde St.-Sulpituskerkje. heeft op een andere plek gestaan: het Ophem.
De naam
Eigenlijk vertelt het tweede deel van de naam al iets over de energie. De naam komt eerder voor als Leuua (980) , Lewis (1161) en Lewe (1213. De betekenis ervan zou terug te leiden zijn tot ley of het oud-Germaanse woord 'hlaiwa'.
Geysen verbindt de oorspronkelijke naam 'Leeuw' met het oud-Germaanse woord 'hlaiwa', dat de betekenis van (in de buurt van) een grafheuvel heeft.
De visie van Vleer is dat 'leeuw' in de naam te danken is aan het leycentrum, en niet aan een grafheuvel of heuvel, omdat de stad niet op een hoogte ligt, maar in het dal van de Kleine Gete. Ik vind allebei de betekenissen terug op verschillende sites.
De twee wapens behoren aan de families Cleynen en Bellen.
Gerelateerde blogs
Bronnen
Geysen, Cois, Krachtplaatsen en Leylijnen in Vlaanderen, 2009, p. 138-140
Hendrickx, Ward / Coningx, Guido, De voormalige collegiale Sint-Leonarduskerk van Zoutleeuw, 2022
Vleer, Wigholt, Leylijnen en leycentra in de Lage Landen, 1992, p. 238
Beknopte gids van Sint-Leonarduskerk te Zoutleeuw, Published by Beeringen, 1923
Websites
Een retabel is een kunstwerk dat op een altaar of achter een altaar staat of hing.
Door zijn fijne korrelstructuur was de steen geschikt voor fijn beeldhouwwerk.
Het kruisbeeld hing mogelijk in de St.-Sulpitiuskerk, de eerste verdwenen parochiekerk van Zoutleeuw in het Ophem.
De legende van het gevonden Mariabeeldje
Geplaatst in Anna-te-Drieën Kruisbeeld Leonarduskerk Marianum Paaskandelaar Sacramentstoren Sedes Sapientiae Zoutleeuw