De Basiliek van St. Quentin: sterren op de vloer en een uitnodigend labyrint (Noord-Frankrijk)

Met de bron van de Schelde als reisdoel logeerden we in het Noord-Franse plaatsje Saint Quentin. Ik wist dat daar een basiliek stond dus dat maakte de reis ook voor mij interessant. Aangekomen op onze verblijfplaats bleken we als verrassing uit te kijken op deze grote kerk. Dat we zo dichtbij zouden overnachten had ik niet verwacht. Maar het bracht wel perspectief. We konden er meermalen 'even' naar toe. Alle tijd om de basiliek met het labyrint te verkennen. Wie had dat nou kunnen bedenken?...

Vanuit ons hotel kijken we recht op de basiliek

De legende van Saint Quentin

De basiliek is gebouwd tussen 1195 en 1495, maar op deze plaats moet al veel vroeger een kerk gestaan hebben. Het was volgens de legende de plaats waar het lichaam van Saint Quentin begraven is.  Quintinus kwam oorspronkelijk uit Rome en was een martelaar uit de 3e eeuw. Hij werd vervolgd en onthoofd op de top van een heuvel, waarna de resten van zijn lichaam in de moerassen van de Somme werden geworpen.  
Daar werd zijn lichaam zo'n 50 jaar later gevonden door Eusebia. Zij was een rijke, blinde, Romeinse vrouw die door een engel naar de oevers van de Somme geleid werd. 
Er werden bubbels gezien waarna het lichaam van Quentinus (met zijn hoofd intact) aan de oppervlakte verscheen. Dat was ook het moment waarop het wonder geschiedde. Eusebia kreeg haar gezichtsvermogen terug. Zij besloot om Quentinus in de stad Vermand te begraven. Die stad lag een eindje verderop. Maar zover kwam het niet. De ossen die de lijkwagen moesten trekken stopten op de top van de heuvel waar Quentinus onthoofd was en verzetten geen poot meer. Dus werd hij op die plek begraven. 

Die bubbels in het water zitten me toch een beetje dwars. Want Eusebia was blind. Had de begeleidende engel dan de bubbels in het water gezien? Dan ontdek ik nog een tweede versie van het verhaal, afkomstig uit het Vaticaan. Hier wordt de blinde edelvrouw door een goddelijk visoen geleid naar de plek waar Quentinus begraven lag. Volgens deze legende straalde zijn lichaam een hemelse geur uit. Dat past al een stuk beter. 

Het stuk van de ossen die niet verder wilden trekken ontbreekt hier. Eusebia kreeg haar zicht terug direct nadat ze Quintinus op een heuvel had laten begraven, waar ze een kapel ter ere van hem had laten bouwen. Die ossen vertegenwoordigen een element dat je vaker terug ziet in verhalen waar de energie van de aarde een rol speelt. 

Het koor van de basiliek wordt omringd door dikke muren. Dat was nodig om de pilaren te stabiliseren. Aan de buitenkant ervan vind je rondom een fries waarop het leven van St. Quentin is uitgebeeld. 
Op een van de bas-reliefs staat Eusebia vooraan in de ossenkar. Gevolgd door een scene waarbij ze zich op de oever van de Somme bevindt en het lichaam ontdekt wordt.
Hoe kon ik nou denken dat die rijke Eusebia te voet met haar begeleidende engel naar de moerassen reisde? Ze maakt deel uit van een reisgezelschap. Een van haar medereizigers moet vast die bubbels gezien hebben. Het moet wel kloppen, toch? Zie ik het goed dat haar rijtuig door ossen getrokken wordt? 



Fries met scenes uit het leven van St. Quentin


De ossenkar met Eusebia die voorin staat
© Luc Couvée (photographs, City of Saint-Quentin)
Bron: 'Focus the Basilica', p.11 (link)

Het labyrint

Het labyrint is een van de dingen waarop ik me verheug. Het bevindt zich in het eerste deel van de basiliek. Het ligt er verlaten en uitnodigend bij. De zwarte en witte tegels vertonen sporen van het vele lopen. Toch is er niemand die een poging waagt tijdens onze bezoeken. Het informatiebordje wordt met interesse gelezen waarna de weinige bezoekers verder lopen. 
Voor mij is het labyrint een van de hoogtepunten. Er is alle tijd en ruimte voor in deze stille basiliek. Komt het omdat het al september is en de meeste mensen hun vakantie al achter de rug hebben?

De gastvrouw van die middag maakt ter plekke gebruik van mijn belangstelling. Ongevraagd geeft ze me instructies over het hoe en wat. Want ik moet me wel aan de regels houden. Ze instrueert met alle goede bedoelingen over de plaatsen waar ik moet stoppen om te bidden. Ik knik geduldig en volg mijn eigen weg, trek mijn schoenen uit om beter contact te kunnen maken met de aarde. In mezelf gekeerd volg ik de lange weg naar het midden. De gastvrouw heeft haar stoel tegen een pilaar geparkeerd om me te kunnen volgen. Ik kan toch niet de enige zijn die het labyrint wil lopen? En dat terwijl ik van te voren nog visoenen had over hoe druk het kon zijn, net als in Chartres...

Het labyrint 

Het labyrint ligt uitnodigend te wachten

Sterren om bij stilte staan

De basiliek is op de traditionele manier verdeeld in drie ruimtes, waarvan de tweede en de derde verhoogd zijn. Bij alle drie vind je een stervormig patroon die als het ware de volgende stap markeren.  Hoe verder je komt hoe meer punten de ster heeft. Bijzonder genoeg bestaat de eerste ster uit zeven punten, terwijl ik bij de tweede ster voor de eerste verhoging van het koor acht punten tel. Of eigenlijk twee keer acht. De derde ster die opnieuw voor een verhoging te vinden is bestaat uit een dubbele acht-puntige ster. 
Ik ga er vanuit dat de energie in de basiliek oploopt en dat de sterren een soort punt aangeven waar je even stil kan staan om je te verbinden met de hogere trilling van de volgende ruimte. Zo loop je van het labyrint naar het koor en vervolgens naar het hoogkoor. Bij de tweede ster was de energie warm en sterk. Het leek op het moment dat we er waren alsof we met onze voeten op een stukje vloerverwarming stonden. Zowel het koor als het hoogkoor hadden hun eigen bestemmingen en waren niet toegankelijk voor de gewone kerkganger. En dat terwijl we er nu bijna gedachtenloos doorheen lopen... 
 

De eerste ster bij de ingang heeft zeven punten
die oorspronkelijk uit twee kleuren bestaan



De tweede ster voor de verhoging 
Acht zwarte en acht lichte punten


De derde ster met een dubbel patroon van 
acht grote en acht kleinere punten 

De boom van Jesse

Rechts van de ingang is een prachtige boom van Jesse op de muur gemaakt. Samen met de donkerrode aankleding van de nis is het een plaatje om naar te kijken. Hij is te vinden in de zuid-west hoek. Het is een van de dingen die je in mijn beleving niet mag missen.


De boom van Jesse

Michael en Maria 

Aan de noordelijke kant van de basiliek vind je bij het begin de beelden van de aartsengel Michael en de Maagd Maria met het kind. Michael verslaat de draak en ik ben me bewust van de verschillende interpretaties daarvan. Verslaat hij het kwaad of wijst zijn aanwezigheid in deze basiliek op de energie van de aarde die op deze heuvel waar te nemen is? 

Maria is traditioneel in het blauw gekleed. De rode Maria is hier verleden tijd. Daarmee leek ze teveel op Maria Magdalena en die verwarring was ongewenst in de beleving van de oude kerkleiders.


Michaël verslaat de draak


Maria is traditioneel in het blauw en wit gekleed

Glas in lood

Saint Quentin is een stad waar veel huizen en gebouwen staan in de Art Deco stijl. Naast de meer traditionele glas-in-lood ramen vinden we deze stijl ook in de basiliek terug. Uitzonderlijk is dat er in deze kerk twee transepten zijn gebouwd. Dat betekent dat er ook vier roosvensters te bewonderen zijn. 


Roosvenster in traditionele stijl en kleuren


Glas in lood raam in Art Deco stijl

Kraagstenen

Ik kijk graag naar de kraagstenen als ik in oude kerken ben, omdat ze je soms iets kunnen vertellen over de energie overgangen die er zijn. Zo zie je dat de bloemen op de eerste foto in knop zijn. Bij de tweede foto is er meer licht en staan de bladeren open. 


Dichte knoppen


Licht en meer open

Muzieknoten in het koor

Aan de binnenkant van het ommuurde koor zijn muzieknoten geschilderd.  Deze noten kan je ook van een afstandje nog lezen. Dat moet belangrijk geweest zijn voor het grote aantal kanunniken dat in het college zat. Deze sacrale muziekstukken stammen uit de 15de eeuw, en delen van de melodie zijn nog herkenbaar.  


Muzieknoten aan de binnenzijde van het koor

De crypte en de 'eclips' steen in de kapel van Fursy

In de crypte bevindt zich de sarcofaag van Saint Quentin uit de derde eeuw. In feite is dit een oude, antieke, marmeren zuil. De relieken zijn volgens zeggen in 651 door St. Eloi ontdekt. Hij was bisschop van Noyon-Tournai. Het wordt niet duidelijk of de sarcofaag al dan niet leeg is. De bronnen verschillen hierover. 
Je kan de crypte bezoeken op afspraak. Hiervoor kun je bij het toeristencentrum terecht. Tijdens deze rondleiding bezoek je ook de oude Schatkamer en  de kapellen van Sint-Fursy en Sint-Michaël. Tijdens ons veblijf was er geen rondleiding, dus ging dat feest niet door.

Met name de kapel van Saint Fursy had mijn belangstelling, omdat ik gelezen had dat zich daar een steen bevond met de afbeelding van een eclips. Die eclips zou in 1491 plaatsgevonden hebben tijdens de bouw van de kapel. Ik heb het citaat netjes overgenomen en waarschijnlijk uit het Frans vertaald. Dus dat die steen er was wist ik zeker, maar waar dan precies bleef de vraag... 

Tijdens ons bezoek aan de basiliek konden we door een kleine opening een deel van de kapel zien. Laat die nou vol met stenen liggen! Op de onderstaande foto kun je een beetje een indruk krijgen hoe het eruit zag. Dus wisten we wel waar we naar zochten, maar hadden geen idee of deze steen er ook tussen lag en hoe die er uit zou zien ...

Na heel lang zoeken heb ik een foto van de 'eclipssteen' gevonden (bron). Als je de link opent moet je even doorscrollen naar beneden. De zonsverduistering is afgebeeld op de tweede foto. Deze foto is hieronder met toestemming van het Région Hauts-de-France geplaatst. 
Het gezicht is omringd door stralen en gedeeltelijk bedekt door een maansikkel. Zo werden zonsverduisteringen in die tijd afgebeeld. De steen moet als sluitsteen gebruikt zijn in het gewelf en het gezicht met de maansikkel is daarom afgebeeld aan de onderkant van de steen. Hij hing oorspronkelijk dus boven je hoofd! 

Ik ga ervan uit dat de steen herinnert aan de volledige zonsverduistering, die plaats vond in het jaar waarin de bouw van deze kapel plaats vond. Je kan deze terug vinden in de tabellen. Ook in die tijd moet het een bijzonder verschijnsel geweest zijn**. 
 

Het interieur van de Kapel van Fursy


Afbeelding van de eclips aan de onderzijde van de steen 
Auteur: Lefébure Thierry 
 © Région Hauts-de-France - Inventaire général  (bron)
Met dank voor de toestemming om de foto te mogen plaatsen


Een rondje rond de kerk

Als je zo dichtbij logeert kan je met gemak een paar keer een bezoek brengen aan de basiliek. Maar ook een rondje erom heen is leuk en als je alle tijd hebt zie je meer. De verschillende diervormen die in vroegere tijden het water af moesten voeren blijf ik altijd opnieuw weer leuk vinden. 





Beeldhouwwerk 

De beeldhouwers bij de ingang van de zijdeur hebben zich ook uitgeleefd. Of het uitbeelden van dingen aan hun fantasie werd over gelaten weet ik natuurlijk niet. Maar dit engeltje? is wel heel realistisch uitgebeeld. Zouden ze er zelf plezier in gehad hebben? Ik wel 😉.

Verder zijn er grappige dingen te ontdekken. Mijn man heeft er een aantal foto's van gemaakt. Vooral de zeemeermin vind ik wel speciaal. Onmiddellijk gaan mijn gedachten naar water. Zou hier een bron geweest kunnen zijn? Of is er  gewoon met vormen gespeeld? Kan natuurlijk ook.
En tot slot een foto van die steeds weer imponerende bruggen tussen delen van de basiliek. Ik blijf de vaardigheid van de oude bouwmeesters bewonderen. 







Energie

De eerste aanwijzing voor energie vind je in de legende: de ossen die niet verder wilden trekken en tot stiltand kwamen op de top van de heuvel (voor-christelijk element).
De sterren voor de overgangen zijn voor mij een aanwijzing voor de verhogingen van energie.
En het centrum van het labyrint voelt als een van de krachtpunten in de basiliek.  




Adres en openingstijden

Place de la Basilique, 02100 Saint-Quentin
Of: 1 Rue de Labon, 02100 Saint-Quentin
Openingstijden: Elke dag vanaf 8:00, sluitingstijden wisselen. De tijden zijn niet op de website terug te vinden, maar als je googelt op openingstijden basiliek St. Quentin kun je ze vinden.   

Noten

* Augusta Viromanduorum 
De verschillende bronnen zijn niet echt duidelijk. In 'Focus de Basilica' wordt de heuvel in Augusta Viromanduorum genoend als de plaats waar Quentinus werd gedood. Het stadje werd gesticht in de 2de eeuw en na korte tijd verlaten. De mensen trokken naar het naburige Vermand.
Augusta Viromanduorum zou dan de plaats zijn waar Quentinus werd begraven. Deze stad werd in de 9de eeuw omgedoopt in Saint Quentin. Vermand was de plaats die Eusebia in gedachten had, tot de ossen op de heuvel weigerden verder te trekken. Op die plek zou ook de eerste kerk en later de kathedraal voor Quentinus gebouwd zijn. 
Ze zouden dus het toenmalige stadje Vermand niet bereikt hebben. Het huidige Vermand ligt zo'n 12 km verder naar het westen (iets naar het noorden). Vermand zou de hoofdplaats zijn geweest van de Keltische stam Viromanduori. 

** Volledige zonsverduistering
Uit eigen ervaring weet ik dat zo'n zonsverduistering een indrukwekkende gebeurtenis is. In 1999 reden we ervoor naar Noord-Frankrijk.  
Zeven kathedralen

De basiliek van Saint Quentin behoort tot de zeven kathedralen van Picardië, die zich binnen een cirkel met een radius van 60 kilometer bevinden. De zeven kathedralen bevinden zich (met de klok mee) in Amiens, Saint Quentin, Laon, Soissons, Senlis en Beauvais. In het midden bevindt zich de kathedraal van Noyon. Ze zijn allemaal gebouwd in de periode van de twaalfde tot de zestiende eeuw. 

Een kathedraal is een bisschopskerk. De naam is gerelateerd aan het woord cathedra, de symbolische zetel van de bisschop in het koor. Deze zetel staat aan de voet van een pilaar bij de ingang van het koor, vaak aan de noordzijde. 
Een basiliek is een belangrijke (kapittel)kerk, waar pelgrims naar toe trekken. Je kan dan denken aan de verering of de tombe van een heilige. 

Bronnen

Fédération des Cathédrales Picardes, The 7 Cathedrals of Picardië, 2023
Heritage Department, Bernard Delaire, Focus The Basilica, Saint-Quentin, z.j. 
Digitale versie via deze link.

Verantwoording foto eclips: link

Websites